Visoka zdravstveno-sanitarna škola strukovnih studija
„Visan“
SEMINARSKI RAD
Tema:
Akutna i hronična radijaciona bolest
Profesor-mentor:
Student:
Novembar, 2018.
Akutna i hronična radijaciona bolest
4
1
Akutna i hronična radijaciona bolest
Akutna radijaciona bolest nastaje usled ozračenja velikim dozama jonizujućih zračenja
celog tela ili delimičnog ozračivanja nekih delova tela, kao što je grudni koš i abdomen. Akutno
oštećenje organizma može nastati u slučaju nuklearnih akcidenata, nepažljivog rukovanja
nuklearnim mašinama, industrijskim, rtg uređajima i radioaktivnim materijama
2
.
Klasična klinička slika akutne radijacione bolesti prolazi kroz 4 faze:
Prodromalna faza nastaje na 2-24 h posle ozračenja i karakteriše se sledećim
simptomima: opšta slabost i malaksalost, anoreksija, nauzeja, diareja. Ovaj stadijum traje
2-3 dana, posle čega se bolesnik dobro oseća i izjavljuje da bi se javio na posao.
Latentna faza, u njoj nema simptoma oboljenja i bolesnik se relativno dobro oseća.
Ova faza traje nekoliko nedelja. U ovoj fazi, iako ne postoje manifestni znaci oboljenja,
u organizmu nastaje niz biohemijskih i patofizioloških poremećaja koji obično na kraju
treće odnosno 4 nedelje dovode do pojave kliničkih simptoma oboljenja.
Faza kliničkih simptoma. Iznenada, posle relativnog zdravlja, bolesnik oseća jezu i
groznicu, povećanje temperature, opštu malaksalost i slabost, teško disanje, krvarenja iz
prirodnih otvora (nosa, usne duplje i dr.). Bolesnik odaje kliničku sliku teškog
infektivnog oboljenja. Pri hematološkom pregledu u perifernoj krvi konstatujemo
leukopeniju, anemiju i trombocitopeniju. Ova faza se razvija u toku 10 dana, Kad nastaje
kulminacija kliničkih manifestacija i najizraženiji opšti poremećaji kod pacijenata, Tada
obično nastaje i letalni ishod.
Faza rekonvalescencije, Ukoliko bolesnik prebrodi treću fazu, počinje period oporavka,
koji može trajati više meseci. U ovoj fazi bolesnik počinje da se bolje oseća, temperatura
je svakim danom niža, postepeno nestaje infekcija usne duplje, prestaju krvarenja, tako
da posle niza meseci dolazi do ozdravljenja.
2
Akutna radijaciona bolest, http://www.vasdoktor.com/medicina-rada/1425-akutna-radijaciona-bolest
Akutna i hronična radijaciona bolest
5
Klinička slika
3
radijacione bolesti zavisi od velikog broja faktora. Pre svega, od doze i
brzine ozračenja i osetljivosti ozračenih osoba. Pored klasične slike, radijaciona bolest se može
javiti sa pretežnim simptomima CNS-a, gastrointestinalnog trakta i hematološkim sindromom.
Najčešća klinička slika radijacione bolesti javlja se sa simptomatologijom gastrointestinainih i
hematoloških simptoma, dok se cerebralna forma javlja u slučajevima perakutnog ozračenja pri
čemu bolesnik umire brzo od edema mozga.
Neki eksperimentalni rezultati na dobrovoljcima pokazuju da ozračenje do 50 REM-a
dovodi do pojave radijacione bolesti. Doza od 50-100 R izaziva kliničku sliku radijacione bolesti
samo u jako radio-osetljivih lica, u tom slučaju tok radijacione bolesti ima abortivni oblik. Iznad
100-150 REM-a u 30% ozračenih lica javlja se radijaciona bolest i svi slučajevi se tretiraju
ambulantno. Od 150-200 REM-a u 70-90% slučajeva nastaje radijaciona bolest, a iznad 200-400
REM-a u 100% ozračenih javlja se radijaciona bolest, pri čemu 50% bolesnih letalno završava.
Ozračenje od 600 REM-a dovodi u 100% slučajeva do radijacione bolesti i 100% smrtnosti.
Oštećenja izavana dejstvom jonizujućeg zračenja priznaju se za profesionalna kod svih
radova gde se radi sa rentgenom, radijumom i radioaktivnim materijama uz postojanje
odgovarajuće radne anamneze, kliničke slike opšteg oštećenja organizma, promena u krvi i
oboljenja kože.
Akutna radijaciona bolest kod lica zaposlenih u zoni jonizujućih zračenja smatra se za
profesionalno oboljenje izazvano dejstvom jonizujućih zračenja.
Posle izlečenja ova se lica smatraju invalidima rada II kategorije. Oni nisu sposobni za
rad u zoni zračenja, ali su sposobni za drugi odgovarajući posao. S obzirom da su ovakva lica
primila više od ukupne životne doze ozračenja po profesionalnoj ekspoziciji, treba im priznati
beneficiranje ukupnog radnog staža. Sva kasnija maligna oboljenja kože, hematopoeze i
respiratornog sistema, kao i kasne promene na očnom sočivu i hematopoezi treba smatrati
profesionalnim oboljenjem.
1.1 Hronične promene u krvi i hematopoetskim organima
Hematopoetski organi spadaju u organe koji su jako radiosenzitivni na jonizojuća
zračenja. Usled dejstva jonizujućih zračenja mogu nastati poremećaji hematopoeze bilo u smislu
3
Ninković M., Zaštita Od zračenja u svetu i bivšoj Jugoslaviji i Srbiji i Crnoj Gori od otkrića x–zračenja do danas.
Facta universitatis - series: Physics, Chemistry and Technology. 2006; 4(1):121-132. scindeks Pristupljeno
22.11.2018.
