4
2. JETRA
Jetra na latinskom jeziku jeste
hepar
.Medicinski termini koji su u vezi sa jetrom obično
počinju sa
hepato
, od latinske riječi za jetru. Jetra je organ kod kičmenjaka, uključujući i
ljude. Jetra ima važnu ulogu u metabolizmu obavljajući mnoštvo funkcija, uključujući
detoksifikaciju, odlaganje glikogena i proizvodnju proteina krvi. Jetra također proizvodi žuč,
koja je važna prilikom varenja. Medicinski termini koji su u vezi sa jetrom, uglavnom počinju
sa hepato- od grčke reči za jetru, hepar.
To je najveća žlijezda u organizmu kičmenjaka. Jetrin sekret je žuč koja se sakuplja u žučnoj
kesi, a odatle kroz žučni kanal izliva u duodenum. Žuč ne sadrži enzime, ali omogućava
varenje masti tako što vrši njihovu emulziju (razbija ih na sitne kapljice). Pored toga jetra
obavlja još niz značajnih funkcija:
u njoj se glikoza pretvara u glikogen;
predstavlja skladište vitamina i željeza;
transformiše otrovne materije u neotrovne (sva krv iz crijeva prvo prolazi kroz jetru pa
zatim ulazi u opšti krvotok) i dr.
Jetra je najveći organ trbušne duplje, a nalazi se na desnoj strani tijela, nepodredno ispod
dijafragme. Klinastog je oblika, čini je meko tkivo i tamnocrvene je boje. Njena masa kod
odraslog čovjeka iznosi 1 do 2.5 kilograma.
Jetra (hepar) je po masi (1300-1600 grama) i zapremini najveći organ čovečjeg organizma.
Smještena je na desnoj strani abdominalne šupljine. Gornja ili prednja strana jetre podijeljena
je srpastom vezom (lig. falciforme bepatis) na dva anatomska režnja ili lobusa: desni i lijevi.
Kod odraslih desni režanj je oko šest puta veći od lijevog, a oko tri puta kod djece.
5
2.1. Histologija
Parenhim jetre izgrađen je od ćelija hepatocita koje su organizovane u nizove koji se nazivaju
hepatične ploče (Remakovi nizovi). U izgradnji jetre učestvuju i:
endotelske stanice sinusoidnih kapilara
Kupferove stanice
Itoove stanice
gradivne komponente drugih tkiva: vezivnog, mišićnog i nervnog
.
Histološki, svaki režanj jetre je sastavljen od mnogo malih jetrenih režnjića. Oni su
heksagonalnog oblika i sastoje se od hepatocita poredanih u krug oko središnje vene. Ta
središnja vena odvodi krv prema sistemskom krvotoku. Važne strukture su Kiernanovi
portalni prostori, koji sadrže ogranak hepatalne arterije, ogranak portalne vene, žučni vod,
limfne žile i ogranak živca vagusa i smješteni su na kutovima režnjića. Žučni vodovi obloženi
su kubičnim epitelom. Između hepatocita se nalaze jetrene sinusoide koje su kapilarni prostori
kroz koje krv teče od hepatalnih arterija i vena prema središnjoj veni. Sinusoide su obložene
endotelnim stanicama. Njih od hepatocita dijeli subendotelni ili Disseov prostor.
2.2. Funkcija jetre
Jetra ima poseban anatomski i fiziološki položaj i ulogu u humanom organizmu. Nalazi se na
sredini puta između digestivnog trakta, odakle potiču hranljivi sastojci dobijeni varenjem
hrane i sistemskog krvotoka kome predaje svoje proizvode. Prema današnjim naučnim
saznanjima jetra obavlja preko dvije stotine različitih fizioloških i biohemijskih funkcija. Zato
jetra ima dvostruki krvotok: oko 80% krvi ulazi u jetru preko portne vene, a oko 20% kroz
hepatičku arteriju. Hepatička arterija ishranjuje jetru, jer joj doprema hranu i kiseonik, a
portalnim krvotokom u jetru dospijevaju većinom sastojci koji se tu metabolišu.
7
Slika 1. Anatomski prikaz jetre
2.3. Povrede i bolesti jetre
Do povrede jetre može doći na mnogo načina. Forsiranje jetre u smislu otklanjanja stranih
materija iz organizma i infekcija virusima su najčešći uzročnici upale jetre, odnosno
hepatitisa.
Znakova upale se javljaju tek kad je jetra zaista oštećenja, jer moćan organ kakav jeste ima i
neverovatnu sposobnost obnavljanja. Prema tome ako postoji mogućnost za nastanak
oštećenja jetre treba s vremena na vreme kontrolisati nalaze krvi koji će na to ukazati (ALT,
AST, GGT, bilirubin). Znaci poodmaklog oštećenja jetre su žutilo boenjača i kože, bol ispod
desnog rebarnog luka, slabost i malaksalost. U tim slučajevima svakako se obratite svom
lekaru.
Do onda čuvajte svoju jetru, dajte joj vemena da se oporavi ako ste je jedno vreme forsirali a
ona će vam za uzvrat dati energije i mogućnosti da budete u top formi.
Do oštećenja jetre može doći na mnogo načina. Forsiranje jetre u smislu otklanjanja stranih
materija iz organizma i infekcija virusima su najčešći uzročnici upale jetre, odnosno
hepatitisa. Znakovi upale se javljaju tek kad je jetra zaista oštećenja, jer moćan organ kakav
jeste ima i nevjerovatnu sposobnost obnavljanja. Prema tome ako postoji mogućnost za
nastanak oštećenja jetre treba s vremena na vrijeme kontrolisati nalaze krvi koji će na to
ukazati (ALT, AST, GGT, bilirubin). Znači, poodmaklo oštećenje jetre su žutilo beonjače i
kože, bol ispod desnog rebarnog luka koji se širi u desnu plećku, slabost i malaksalost.
