I.
VOVED
Istoriski fakt e deka korupcijata odsekoga{ bila prisutna kako fenomen koj se
javuval vo sekoja organizirana op{testvena zaednica i toa kako kaj poedinci taka i kaj
pogolemi grupi. U{te od samoto postoewe na dr`avata, a voedno i na vlasta vo nea,
korupcijata se javuva kako postojana i neizbe`na pojava ili t.n. pridru`nik na
demokratskiot i ekonomskiot razvoj. Edinstveno {to se razlikuva niz epohite e kvantitetot
i kvalitetot na korupcijta upotrebuvana od onie na vlast, koi za `al vo dene{no vreme go
imaat dostignato maksimalniot intenzitet.
Vo nekoi sovremeni op{testva, korupcijata pretstavuva edinstven na~in na
komunikacija pome|u onie koi se na vlast i onie koi pretstavuvaat vistinski i direktni
zagrozuva~i na istata. I pokraj borbata so korupcijata niz vekovite, obidite i naporite se
sepak bezuspe{ni. Ne mo`e da dade rezultat ne{to koe edni go posakuvaat a drugi tolku
mnogu se protivat na nego. Za da se spre~i korupcijata, potrebno e da poka`at volja i
`elba najmnogu onie koi se na vlast, no vo realnosta, tokmu tie i ja predizvikuvaat.
Korupcijata, kakva {to e, pretstavuva eden od najopasnite oblici na zagrozuvawe
na bezbednosta. Pripadnicite na edna op{testvena zaednica, vodej}i se po vladeeweto na
pravoto (
rule of law
) o~ekuvaat da bidat vodeni i upatuvani od onie koi se na vlast,
sledej}i go nivniot primer za toa kako vsu{nost tie treba da se odnesuvaat. Me|utoa,
sogleduvaj}i ja realnata vistina, sogleduvaj}i gi primerite koi tie im gi davaat,
zagrozuvaweto na bezbednosta ne go sfa}aat negativno, tuku samo del od sekojdnevniot
`ivot.
Za da se navleze celosno vo su{tinata na korupcijata, potrebno e da se elaborira
nejziniot
istoriski razvoj, poim, karakteristiki, povrzanosta so drugite KD, kako i
preventivnite i kaznenite merki za nejzinoto spre~uvawe
, {to vsu{nost }e bide i
vnatre{nata sistematizacija na ovoj trud.
2 ISTORISKI RAZVOJ NA KORUPCIJATA
2
Fenomenot na korupcijata e star kolku i samata dr`ava, taa e poznata u{te vo
najstarite periodi na ~ovekovoto op{testvo. Korupcijata, vo fokusot na istorijata ja
pretstavuva maskiranata strana na ~ove~kata istorija kako amoralen i taen akt, a kako
prodol`enie e pomalku eksponiran, no posebnite fakti i nastani koi zboruvaat za nea,
opstoile vo vremeto i pristignale vo dene{ni dni. Vo sovremenata literatura opisot na
hronolo{ki na~in na istorijata na korupcijata od momentot koga taa se rodila pa se do
denes pretstavuva makotrpna rabota, bidej}i kako i za drugite pojavi vo istorijata i za
korupcijata ima temni etapi i mesta.
1
Kako {to ve}e be{e napomeneto, nastanuvaweto na korupcijata e povrzano so
samoto nastanuvawe na dr`avata. Poradi samiot fakt deka, neposredno so nastanuvaweto i
razvivaweto na dr`avata, nastanuvala i se razvivala vlasta vo nea, mo`eme da
konstatirame deka korupcijata postoi otkako postoi i vlasta.
So razvojot na demokratijata i ekonomskiot potencijal na dr`avite, korupcijata
bila postojan pridru`nik. Lesno se prilagoduvala i modificirala a najpovolna po~va nao|
ala vo ekonomski nedovolno razvieni zemji i vo zemji so nestabilen politi~ki sistem, vo
koi demokratijata i po~ituvaweto na ~ovekovite prava i slobodi bile seriozo naru{uvani.
2
Spored golem broj na istoriski zapisi pak, korupcijata postoela u{te pred da se
pojavat dr`avata i parite. Me|utoa, poradi faktot deka nas ne interesira sovremeniot poim
na korupcijata, ili poto~no
korupcijata kako oblik na zagrozuvawe na bezbednosta
, vo
narednite redovi, }e se obideme da odgovorime na nekolku pra{awa koi se povrzani
tokmu so toa.
I za kraj, morame da napomeneme deka korupcijata najmnogu e zastapena vo
politi~kata sfera, a e generirana, me|u drugoto, od ekonomski faktori. Me|utoa,
korupcijata ne pretstavuva fenomen samo za politi~kata sfera, odnosno pove}e od
sigurno e deka taa postoi vo site segmenti na javniot `ivot, {to zna~i deka bukvalno site
sferi vo javniot `ivot se korumpirani.
1
Prof. d-r Q. on~a, Korupcija, Tirana, 2004 god., str. 15
2
M. Manevski, Korupcijata vo Republika Makedonija, preventivni i kazneni merki za spre~uvawe, Skopje,
2005 god., str. 7
3
Dr`avnata programa pak, pod poimot
“
korupcija
”
podrazbira:
Zloupotreba na
svojata ili tu|ata polo`ba ili funkcija, za steknuvawe so korist, prednost ili pogodnost za
sebe ili za drug.
6
Vo pravna smisla, korupcijata se definira na razli~ni na~ini i kako razli~ni
krivi~ni dela. Standardno odreduvawe na korupcijata se odredbite spored koi korupcijata
e:
7
1) Barawe ili primawe na bilo kakva pari~na ili druga vrednost, kako {to e dar,
usluga, vetuvawe ili spogoduvawe za sebe ili za nekoja druga li~nost, za vozvrat na nekoj
akt ili propust vo izvr{uvaweto na javnata dol`nost, od strana na javen slu`benik ili lice
koe vr{i javni funkcii;
2) Neposredna ili posredna ponuda do javen slu`benik ili lice koe vr{i javni funkcii,
za bilo kakva pari~na ili druga vrednost, kako {to e dar, usluga, vetuvawe ili
spogoduvawe za sebe ili za nekoja druga li~nost, za vozvrat na nekoj akt ili propust vo
izvr{uvaweto na javnata dol`nost.
3) Akt ili propust vo izvr{uvaweto na svojata dol`nost od strana na ovlastenoto lice
ili lice koe vr{i nekoja javna funkcija, so cel da se dobijat nezakonski povolnosti za sebe
ili za treto lice; itn.
Zloupotreba na slu`benata polo`ba, polo`bata na odgovorno lice vo pravno lice {to
vr{i raboti od javen interes za ostvaruvawe na kakva i da bilo korist za sebe ili za drug, se
smeta za korupcija i povlekuva kaznena, gra|ansko - pravna ili druga odgovornost.
8
Mo`eme da zabele`ime deka, vo sekoja od gorenavedenite definicii, korupcijata
se definira kako krivi~no delo koe voglavno e izvr{eno od strana na slu`beno lice. Toj
mo`e da ja zloupotrebi svojata funkcija na najrazli~ni na~ini so {to dava lo{ primer za
odredeni poedinci koi `iveat op{testvoto kade toj go vr{i toa krivi~no delo - korupcijata. I
pokraj toa {to pove}e se naveduva pari~nata ili drugata protivpravna vrednost, koja ja
dobiva slu`benikot za vozvrat, ne smee da se izostavi faktot deka za korupcija se smeta i
slednovo:
6
M. Manevski, Korupcijata vo Republika Makedonija, preventivni i kazneni merki za spre~uvawe, Skopje,
2005 god., str. 8
7
http//:sr.wikipedia.org/corruption
8
Zakon za spre~uvawe na korupcijata, Slu`ben vesnik na RM, br. 28/2002
5
Kako {to mo`e da se vidi i od samata slika, korupcijata zna~i i zanemaruvawe
na odgovornosta na odredeno lice koe storilo krivi~no delo i negovo ne kaznuvawe,
poradi poznanstvo, prijatelstvo, rodninska ili nekoja druga vrska.
Od seto ova, mo`eme da zaklu~ime deka poimot na korupcija pretstavuva eden
dosta {irok poim, koj osven vo zakonskata regulativa na Republika Makedonija, e
definiran i vo me|unarodnite propisi.
4 KARAKTERISTIKI NA KORUPCIJATA
Vo prodol`enie }e podvle~eme nekoi osnovni karakteristiki na korupcijata. Iako
e te{ko da se dadat to~ni prakti~ni formi, }e spomneme nekolku od niv kako {to se:
kra`ba, falsifikuvawe, zloupotreba na fondovi, zloupotreba na funkcijata, mito
9
, podaroci,
9
Za razlika od klasi~nata korupcija, kade e potrebna namera da se vlijae ili postoi vlijanie od druga
li~nost za da se pridobie ne{to li~no za sebe, i koe e dosta te{ko za doka`uvawe,
mitoto
se odnesuva samo
na oficijalna pridobivka na ne{to vredno, koe ne e del od negovata oficijalna plata, vo vremeto na
izvr{uvawe na svojata rabota. Pr: politi~arite, koristej}i gi svoite poznavawa, kupuvaat zemja za koja znaat
6
