FAKULTET ZA EKOLOGIJU
SEMINARSKI RAD
TEMA: Oporavak ekosistema od požara
STUDENT:
PROFESOR:
Delic Sandi Prof. dr Vojislav Trkulja
3
2. POJAM EKOSISTEMA
Ekosistem predstavljaju organizmi koji žive u specifičnom životnom
okruženju, kao što su šume ili koralni grebeni i fizički elementi okruženja koji utiču
na njih. Sam pojam ekosistem osmislio je 1935. godine britanski ekolog Ser Artur
Džordž Tensli, koji je opisao prirodne sisteme u “konstantnoj razmeni” između
njihovih živih i neživih elemenata.Sam koncept ekosistema uklapa se u sistemsko
shvatanje prirode razvijeno od strane naučnika u cilju pojednostavljenja izučavanja
odnosa između organizama i njihovog fizičkog okruženja – upravo to je naučno polje
poznato kao ekologija. Na vrhu hijerarhije je biosfera, cjelokupno životno okruženje
na planeti. U okviru biosfere postoji nekoliko većih kategorija životnih zajednica –
bioma, koje obično karakteriše dominantna vegetacija, kao što su pustinje, tropske
šume ili savane. Biome čine upravo ekosistemi. Živi (biotički) elementi ekosistema -
biljke, životinje i bakterije koje se nalaze u zemljištu, nazivaju se zajednica. Fizička
okruženja, tj. abiotičke komponente, kao što su minerali u zemljištu, poznata su kao
životna sredina ili habitat.
Živi dio ekosistema se najpreciznije definiše posmatrajući nivoe ishrane,
odnosno trofičke nivoe. Zelene biljke čine prvi trofički nivo primarnih proizvođača.
Biljke pretvaraju energiju Sunca u hranu kroz proces koji se naziva fotosinteza. Na
drugom nivou, primarne potrošače, tj. biljojede, sačinjavaju životinje ili insekti koji
se energijom snabdevaju isključivo jedući biljke. Treći trofički nivo čine sekundarni
potrošači, mesojedi koji se hrane biljojedima. Na četvrtom nivou su tercijarni
potrošači, odnosno mesojedi koji se hrane drugim mesojedima. Na kraju, peti trofički
element se sastoji od razlagača, organizama kao što su gljive ili bakterije koje razlažu
mrtve organizme na hranljive sastojke koji se mogu ponovo upotrebiti u ishrani.
4
3. ŠUMSKI POŽARI
Većina šumskih požara rezultat su ljudske nepažnje ili piromanije. Manji broj
uzrokuju munje. Vremenski uslovi u mnogome određuju podložnost jednog područja
požarima. Najvažniji faktori koji utiču na pojavu požara su temperatura, vlažnost i
količina kišnog taloga u toku godine. Ovi faktori utiču na brzinu i procenat isušivanja
zapaljivih materijala a samim tim i na zapaljivost šume. Brzina i pravac vjetra utiču
na brzinu isušivanja i raspiruju šumske požare usljed većeg priliva kiseonika. Nivo
opasnosti od požara može se predvidjeti razmatranjem različitih klimatskih uslova i
njihovih elemenata i korelaciji sa uočenom zapaljivošću grana i lišća na tlu; ukoliko
su uslovi ekstremni, pristup neovlašćenim licima u takve šume se strogo zabranjuje.
Mnoge zemlje imaju detaljne programe za zaštitu od šumskih požara a svi se
zasnivaju na prevenciji, protivpožarnim mjerama i primjeni kontrolisane vatre u
svrhu upravljanja zemljišnim i šumskim površinama. Tako, iako se organizacije
uključene u borbu protiv šumskih požara aktiviraju u svim slučajevima, neke požare
treba samo nadzirati, jer su prirodni dio ekostistema. Apsolutno odsustvo požara
može izazvati neželjene promjene rasprostranjenosti nekih vrsta biljaka i drveća a i
uvećati akumulaciju lišća i grančica na tlu što može da postane gorivo za
katastrofalni požar ogromnih razmjera koji je teško kontrolisati. Štaviše, u nekim
nacionalnim parkovima u kojima je apsolutni prioritet očuvanje prirodnih uslova bez
ljudskog uplitanja, požari uzrokovani električnim pražnjenjima se ne gase, već se
samo nadziru.
Prirodno uzrokovani požari nisu isključivo loš događaj. Nakon katastrofalnog
šumskog požara 1988. godine u nacionalnom parku Jelouston u SAD, utrvđeno je
bujanje nekih vrsta drveta i zeljastih biljaka koje su se adaptirale na požare. I ne
samo to, utvrđeno je da požari nekim vrstama bora služe kao katalizator pri
razmnožavanju. Naime, šišarke se otvaraju pri požaru čime se oslobađa sjeme koje
dospjeva u zemlju.
