ČLANAK, UNIVERZITET DONJA GORICA, PODGORICA, 2010.

UČEŠĆE CRNE GORE U PzM I MAP-u

...............................................................................................................................................

Tahirović Mehmedin



REZIME

Svaka država se kroz Okvirni dokument Partnerstva za mir (PzM) koji potpisuje sa NATO-om,

obavezuje da će po ustanovljenoj proceduri pristupiti realizaciji istih. U prezentacionom dokumentu Crne
Gore istaknuti su principi, na kojima se bazira saradnja sa Alijansom, ciljevi učešća u Partnerstvu za mir,
prioritetna područja saradnje, aktivnosti u PzM i finansiranje učestvovanja u Programu.  Preuzimanje i
implementacija   NATO   standarda   u   dostizanju   zahtijevanog   nivoa   interoperabilnosti   snaga   i   sredstava,
zahtijeva primjenu mehanizama PzM, ustanovljavanje pravno-normativne regulative, ljudske resurse koji to
znaju i mogu da primijene i finansijska sredstva koja su neophodna  da bi se  čitav proces nesmetano
odvijao.  Nakon   formiranja   Ministarstva   odbrane   u   drugoj   polovini   2006.   godine,   kao   težišne   civilne
institucije u procesu euroatlantskih integracija Crne Gore, krenulo se u stvaranje normativnih pretpostavki
za   reformu   sistema   odbrane.  Na   Ministarskom   sastanku   Sjevernoatlantskog   savjeta   NATO-a   (NAC),
održanog 3. i 4. decembra 2009. godine u Briselu, Crna Gora je pozvana da pristupi članstvu u MAP. U
završnoj izjavi ministara inostranih poslova NATO-a u tački 7 naglašeno je: "da je Crna Gora postigla
zavidan uspjeh u reformama i nastavila da daje aktivan doprinos bezbjednosti u regionu." Akcioni plan za
članstvo se realizuje u više godišnjih ciklusa kroz Godišnje nacionalne   programe - ANP

(

Annual National

Program

), koji su orjentisani na sadržaje iz pet područja: 1)

politička i društvena

; 2)

odbrambena i vojna

;

finansijska

; 4)

bezbjednosna

i 5)

pravna pitanja

Informisanje i edukacija građana Crne Gore o

savremenim izazovima i prijetnjama po bezbjednost društva u cjelini, znatno je doprinijelo povećanu
svijesti i odnosa građana prema potrebi iznalaženja najboljih bezbjednosnih rješenja, koja se najefikasnije
ostvaruju u okviru NATO-a.

UVOD

Nakon 21. maja 2006. godine, kada je na referendumu stekla nezavisnost, Crna

Gora je otvorila novu stranicu u svojoj istoriji.

S obzirom na to, da je u Crnoj Gori još prije sticanja nezavisnosti, 2006. godine,

po pitanju integracija Crne Gore u EU i NATO, postojao potpuni politički konsenzus svih

relevantnih političkih subjekata u državi, Skupština Crne Gore je još u junu 2005. godine,

usvojila Deklaraciju o Evropskim integracijama Crne Gore, u kojoj se jedan dio odnosi

na bezbjednosne integracje.

Imajući u vidu izraženu potrebu države da se intenziviraju

integracijski procesi, već 03. jula 2006. godine, Skupština je usvojila Deklaraciju o

nezavisnosti Republike Crne Gore u kojoj je istaknuto strateško opredjeljenje Crne Gore



Pukovnik mr Mehmedin Tahirovic, Šef Verifikacionog Centra za kontrolu naoružanja u Ministarstvu

odbrane Crne Gore. mehmedin.

[email protected]

;

mesha@

t-com.me

Deklaracija o pridruživanju Evropskoj uniji, Službeni list Crne Gore. br.36/3 od 16.06.2005.godine

„da pristupi evropskim i euroatlanskim-NATO bezbjednosnim strukturama i da nastavi

da doprinosi učvršćivanju regionalne stabilnosti i bezbjednosti.“

Kao nagradu za doprinos demokratizaciji i jačanju mira i stabilnosti u regionu,

NATO je na Samitu u Rigi, 29. novembra 2006. godine, uručio poziv Crnoj Gori da

pristupi NATO-vom programu Partnerstvo za mir. Vrlo brzo nakon toga, tačnije 14.

decembra 2006. godine, predsjednik Crne Gore, Filip Vujanović, je u sjedištu NATO-a u

Briselu potpisao

Okvirni dokument Partnerstva za mir.

Potpisivanjem Okvirnog

dokumenta, Crna Gora je postala članica Partnerstva za mir, čime je praktično preuzela

obaveze predviđene ovim dokumentom. Već nakon četiri mjeseca Crna Gora je NATO-u

predala i svoj

Prezentacioni dokument

25. aprila 2007. godine. Bio je to prvi test za

institucije sistema Crne Gore u euroatlantskim integracijama, jer učestvovanje u PzM nije

pitanje samo jedne institucije u državi već cijelog sistema države, koji je uspješno

položen.

U prezentacionom dokumentu Crne Gore istaknuti su principi, na kojima se bazira

saradnja sa Alijansom, ciljevi učešća u Partnerstvu za mir, prioritetna područja saradnje,

aktivnosti u PzM i finansiranje učestvovanja u Programu. U svrhu njihove efikasnije

implementacije i praćenja, Vlada Republike Crne Gore je 28. decembra 2006. godine

uspostavila Inter-resornu komisiju za aktivnosti Crne Gore u Partnerstvu za mir, a nedugo

zatim, 24. januara 2007. godine, je donijela odluku o formiranju Savjeta za partnerstvo za

mir, kojim predsjedava predsjednik Vlade. Ministarstvo inostranih poslova i Ministarstvo

odbrane su uspostavili interne organizacione strukture za pitanja u vezi sa Partnerstvom

za mir i NATO. Posebno je važno napomenuti, da je Crna Gora za 2007. godinu

opredijelila 2,04 odsto BDP za potrebe sektora odbrane

Vlada Crne Gore se preko

Prezentacionog dokumenta PzM, obavezala da će nastojati da za sljedeći srednjeročni

period, izdvajanja za odbranu budu na nivou od 2% BDP.

Kao i većina država članica PzM Crna Gora, je potpisala dva sporazuma radi

obezbeđivanja nesmetanih uslova za prelaz vojnih snaga preko teritorije Crne Gore i to:

Deklaracija o nezavisnosti Crne Gore, Skupština RCG, 03.07.2006.

Okvirni document Partnerstva za mir, Crna Gora-NATO, Brisel, 14. decembar 2006., Vidjeti u cijelosti u

Prlogu – 10.

Prezentacioni dokument Crne Gore, NATO, Brisel, 25. april 2007., Usvojen od strane Vlade Crne Gore na

sjednici od 05. aprila 2007. godine).,

Nakon uspješne realizacije preuzetih obaveza u NATO programu Partnerstvo za

mir kroz PzM mehanizme IPP, PARP, IPAP i ID, Crna Gora je krajem 2009. godine

pozvana u MAP - Akcioni plan za članstvo, čime je obezbjedila status neposrednog

kandidata za članstvo u NATO.

1. Mehanizmi PzM

Mehanizmi Partnerstva za mir predstavljaju uređeni sistem odnosa između

Partnera i NATO-a u procesu ostvarenja zajedničkih ciljeva. Svaka država se kroz

Okvirni dokument koji potpisuje sa NATO-om, obavezuje da će po ustanovljenoj

proceduri pristupiti realizaciji istih. To takođe zavisi i od ciljeva i oblasti saradnje za koje

se dotična država opredijelila kroz svoj Prezentacioni dokument.

Od momenta

pristupanja Partnerstvu za mir, Crna Gora sa NATO-om realizuje četiri mehanizma

saradnje: Individualni partnerski program – IPP, Proces planiranja i revizije – PARP,

Individualni partnerski akcioni plan – IPAP i Intenzivirani dijalog – ID.

Individualni partnerski program - IPP

(

Individual Partnership Program

) je

bilateralni sporazum između zemlje partnera i NATO, kojim se reguliše zajednička

realizacija izabranih aktivnosti iz euroatlanstskog partnerskog radnog plana (Euro-

Atlantic Partnership Work Plan - EAPWP). Aktivnosti se odnose na obrazovanje,

civilno-vojne odnose, upravljanje kriznim situacijama, komunikacije i informacione

sisteme, zaštitu vazdušnog prostora i dr. Sve države članice i partneri u saradnji sa NATO

vrše odabir aktivnosti koje im mogu biti od najveće koristi u procesu prilagođavanja

svojih sistema odbrane zahtjevima NATO-a, u saglasnosti sa ciljevima iznijetim u

Prezentacionom dokumentu. U pripremi i realizaciji IPP koristi se elektronski program

ePRIME (

Electronic Partnership Realtime Information Managment and Exchange

Sistem

) koji se koristi putem interneta.

Nakon usvajanja Ustava Crne Gore u oktobru 2007. godine, već u novembru iste godine formiran je

Savjet za odbranu i bezbjednost Crne Gore.

Gordana Djurović, Lidija Čehulić, Mehmedin Tahirović, Danijela Jaćimović, Nikola Milović, "

Crna

Gora u 21. stoljeću u eri kompetitivnosti - Integracija u evropske i evroatlantske strukture

", Crnogorska

akademija nauka i umjetnosti 73/4, Podgorica, 2010. str. 223-237

Prvi IPP Crne Gore je izrađen u oktobru 2007. godine i prihvaćen je od strane

NATO-a u januaru 2008. godine. Bilo je planirano da Crna Gora tokom 2008. godine

učestvuje u 69 aktivnosti, a opredijelila se za sledeće prioritete: izučavanje jezika,

medicinska podrška, vojna edukacija, obuka i vojna doktrina. Nakon konsultacija s

NATO, aktivnosti za IPP u 2008. godini revidirane su, tako da je broj ukupnih aktivnosti

sveden na 48 u skladu s realnim mogućnostima i kapacitetima Crne Gore. U januaru

2009. godine izvršena je godišnja analiza realizacije IPP-a za 2008. godinu a stepen

realizacije je 71%.

Finalni sastanak za usaglašavanje IPP za 2009. godinu održan je u Briselu, 10.

decembra 2008. godine gdje je određeno 48 aktivnosti sa 71 učesnikom iz Crne Gore,

dok je krajem 2009. godine urađen i IPP za 2010-2011. godinu kojim je Planirano 53

aktivnosti sa 80 učesnika.

Proces planiranja i revizije - PARP

(

Planning and Review Process

) predstavlja

jedan od ključnih mehanizama Partnerstva za mir. PARP omogućava partnerima da

razviju sposobnosti, za svoje bezbjednosne potrebe i za doprinos operacijama NATO-a.

Učešćem u Procesu planiranja i revizije partneri sebi postavljaju zahtjeve u razvoju

sopstvenih sposobnosti, u vidu Partnerskih ciljeva - PGs (

Partnership Goals

) koje žele

da dostignu. Države partneri se opredjeljuju na osnovu slobodnog izbora -

Prezentacionog dokumenta, ili na osnovu naknadno donijete političke odluke o sadržaju

PARP-a.

U septembru 2007. godine Crna Gora je predala odgovore na prvi PARP upitnik

koji je 31.03.2008. godine predstavljen u Briselu, gdje je usvojen sa 32 partnerska cilja

Crne Gore

Prioriteti u partnerskim ciljevima su bili učenje jezika i priprema jedinica za

učešće u međunarodnim mirovnim misijama.

U junu 2008. godine Crna Gora je dobila drugi PARP upitnik za koji su izrađeni

odgovori i predati NATO-u 29.09.2008. godine. Odgovori na PARP upitnik za 2008.

godinu tj. PARP procjena, su usvojeni u Briselu 16.02.2009. godine

Partnerski ciljevi se određuju na period od 2 godine. 32 partnerska cilja je Crna Gora izabrala sa NATO-

om u 2008. godini. Novi paket partnerskih ciljeva će biti usvojen 2010. godine (dio partnerskih ciljeva će
biti isti jer traju duži period ili su trajni - kao učenje jezika, a dio partnerskih ciljeva će biti novi).

Radi usaglašavanja odgovora na PARP upitnik (PARP procjene) ekspertski tim NATO-a je

boravio u

Crnoj Gori 26.-29.01.2009. godine.

IPAP-om podijeljeni su u četiri cjeline:

1. Političko bezbjednosna pitanja; 2. Odbrana,

bezbjednost i vojni ciljevi; 3. Informisanje javnosti, nauka, životna sredina i pitanja

vezana za planiranje kriznih situacija i 4. Administrativna pitanja i bezbjednost

informacija.

Od 01 - 03. marta 2010. godine, delegacija NATO-a boravila je u Crnoj Gori sa

ciljem izvršenja IPAP procjene. Zvanična ocjena od strane NATO-a o realizaciji IPAP-a,

dostavljena je Crnoj Gori polovinom marta 2010. godine, kada je konstatovana uspješna

realizacija ovog mehanizma, čime je okončan IPAP između NATO-a i Crne Gore.

Intenzivirani dijalog - ID

(

Intensified Dialogue

) se na osnovu odredaba Studije o

proširenju NATO-a iz 1995. godine, izvodi u formi sastanaka između Sjeveroatlantskog

savjeta i visokih predstavnika pojedinih zemalja kao što su predsjednici vlada, ministri

spoljnih poslova i odbrane, oko pitanja vezanih za pridruživanje NATO-u. Cilj

Intenziviranog dijaloga je da se pomogne državi aspirantu da definiše područja na kojima

je potrebno uskladiti i formulisati zajedničke preporuke za postizanje interoperabilnosti,

te se na tim sastancima raspravlja o političkim, vojnim, finansijskim i bezbjednosnim

pitanjima vezanim za buduće članstvo u NATO. Nakon uspostavljanja MAP procesa

1999. godine sve zemlje koje su do tada učestvovale u procesu Intenziviranog dijaloga su

po sistemu automatizma ušle u MAP koji je predstavljen kao njegova nadgradnja

Intenzivirani dijalog (ID) i IPAP su mehanizmi koji se paralelno realizuju. Za

Crnu Goru ID je predstavljao završne pripreme za dobijanje statusa kandidata za članstvo

u NATO, tj. otpočinjanje akcionog plana za članstvo - MAP.

Crna Gora je 11.01.2008. godine zvanično izrazila zainteresovanost za

otpočinjanje procesa ID sa NATO, a na Samitu NATO-a u Bukureštu 03.04.2008. godine

Crna Gora je zvanično pozvana da otpočne proces ID. Već u junu 2008. godine Inicijalni

dokument za diskusiju ID je usvojio Savjet za PzM. Nakon toga je otpočela primjena

dokumeta ID koji se sastoji od niza tematskih sastanaka

iz oblasti koje obuhvata ID

NATO Handbook 2006, Membership Action plan – MAP.

Održani su sljedeći sastanci vezani za ID: 24.06.2008. godine - Održan je plenarni sastanak za

Intenzivirani  dijalog  predstavnika  Crne  Gore  s  predstavnicima  NATO  u  sjedištu  NATO  u  Briselu;
04.09.2008.  godine  -  Održan  ID  sastanak  o  pitanjima  odbrane  i  bezbjednosti  između   predstavnika  Crne
Gore  i  NATO;   20.01.2009.  godine  -  Sastanak  ID  o  implementaciji  Komunikacione  strategije  o
evroatlantskim  integracijama; 27.01.2009.  godine  -  Dva  tematska  sastanaka  ID  o  bezbjednosti  i  zaštiti
povjerljivih informacija i sastanak o pravnim pitanjima.

Dokument Intenziviranog dijaloga (ID) obuhvata sljedećih 6 oblasti: Crna Gora i proširenje NATO,