UNIVERZITET U TRAVNIKU
______________________________
(naziv i sjedište organizacione jedinice)
ODSJEK/SMJER________________________
Uticaj stranih investija na razvoj poljoprivrede BiH
završni rad
Mentor (Prezime i ime)
Kandidat
(Prezime i ime)
Broj indeksa:
Mjesto, mjesec i godina
4
1. Pojam stranih investicija
Da bi se privredne aktivnosti odvijale normalno, svaka država treba da uključi i međunarodno
kretanje kapitala, kako u korištenju, tako i u plasiranju kapitala. Međunarodno kretanje kapitala se
odnosi na finansiranje direktnih i portfolio investicija Strani kapital u zemlju može ući na dva načina, i
to: po osnovu direktnog investiranja ili kroz kupovinu akcija kompanija – portfolio investicije (u
slučaju tranzicionih zemalja to se odnosi na privatizaciju). Po svom značaju ističu se direktne
investicije. Direktne strane investicije su pojava kada investitor koji se nalazi u jednoj zemlji (zemlja
porijekla) stiče aktivu u drugoj zemlji (zemlja domaćin) sa namjerom da upravlja ovom aktivom. Pod
aktivom se podrazumijeva cjelokupna imovina firme. Dimenzija upravljanja je ono što razlikuje strane
direktne investicije od portfolio investicija u strane dionice, obveznice i ostale finansijske instrumente.
Investicije predstavljaju jedan od najvažnijih makroekonomskih agregata. One su neophodne za rast
svake privrede, tj. bez investiranja nema privrednog rasta.Strane direktne investicije ulaze u bilansnu
jednačinu bruto domaćeg proizvoda, jer čine jedan od najvažnijih oblika ukupnih investicija.Strane
1
direktne investicije (SDI) se smatraju najkorisnijim i najjeftinijim izvorom kapitala za zemlje u
tranziciji. Prema definiciji MMF-a, SDI se događa kada određeni ulagač (nerezident) dođe u posjed
10% ili više vlasničkog udjela privrednog subjekta (rezidenta).
Za razliku od definicije koju je dao MMF, postoji različit koncept i drugačija definicija SDI u
SAD. U okviru američkog sistema nacionalnih računa koji registruje proizvodnju, potrošnju i
investicije, postoji definicija o preduzećima koja se nalaze pod inostranom kontrolom. „Preduzeća koja
se nalaze pod inostranom kontrolom predstavljaju pomoćne jedinice koje su više od 50% u vlasništvu
matičnog ili roditeljskog preduzeća“
2
.
Strane
3
investicije se planski usmjeravaju na određene djelatnosti i na ograničeno područje.
Teorijski bi to bilo područje sa manjim nivoom razvijenosti. Ipak, osnovni problem koji može dovesti u
pitanje opredjeljenje ka prihvatanju stranog kapitala jeste eventualan posljedica koju ovakvo
investiranje može da ima na ekonomsku i političku suverenost zemlje u koju se kapital plasira.
1
Mustafa F.,Namik Č.,Makroekonomija,FMPE, Travnik ,2010,str.119
2
http://www.singipedia.com/attachment.php?attachmentid=2244&d
...
3
Jugoslav J.,Suzana M.,Međunarodni ekonomski odnosi,Nezavisni univerzitet Banja Luka,Banja Luka, 2014
5
1.1. Podjela straninih direktnih investicija
SDI se dijele na osnovu više kriterija.
Prema pravnom sjedištu investitora i njihovoj destinaciji, SDI se dijele na:
unutrašnje (Inward FDI) investicije-predstavljaju priliv kapitala iz zemlje i
vanjske (Outward FDI) investicije-predstavljaju odliv kapitala iz zemlje.
SDI se mogu dijeliti na
4
:
Greenfield investicije,
Brownfield investicije,
merdžeri i akvizicije,
joint venture investicije.
Greenfield strane direktne investicije ili „investicije na ledini” su vrsta investicija koje
podrazumijevaju izgradnju potpuno novih proizvodnih kapaciteta u 100% vlasništvu stranog partnera.
One su nešto rjeđa opcija kod ulaganja u zemljama u tranziciji zbog većeg rizika investitora, kao i zbog
nestabilnih uslova privređivanja. Udio greenfield investicija u deviznom prilivu jedne države jedan je
od pokazatelja dobrog ili lošeg stanja ekonomije.
Brownfield strane direktne investicije podrazumijevaju kupovinu već postojećih zgrada, skladišta i
kancelarijskih prostora od strane stranih investitora. U zemljama u tranziciji je trenutno mnogo više
mogućnosti za ulaganje u ovakve vrste investicija, nego u greenfield, iz razloga što one posjeduju dosta
neiskorištenih kapaciteta, kao i velikih proizvodnih kompleksa iz socijalističkog perioda (koje
npr.čekaju proces privatizacije ili stečaja).
Merdžeri i akvizicije predstavljaju direktna ulaganja putem spajanja i preuzimanja. Merdžeri
podrazumevaju spajanja dva ili više odvojenih i nezavisnih međunarodnih kompanija u jedan novi
entitet. Akvizicija podrazumijeva pripajanje preduzeća u inostranstvu njegovom kupovinom, čime
pripojeno preduzeće dobija novog vlasnika.Dešava se da dođe do smanjenja kapaciteta i otpuštanja
određenog broja radnika.
4
Mustafa F.,Namik Č.,Makroekonomija,FMPE, Travnik ,2010,str.119
7
Najvažnije determinante, odnosno faktori koji utiču na privlačenje SDI u neku državu su:
veličina domaćeg tržišta (broj stanovnika,bruto domaći proizvod-stopa rasta i sl.);
troškovi ekonomske udaljenosti (transportni troškovi);
stanje infrastrukture;
troškovi proizvodnih faktora (radna snaga, kapital, zemlja);
fiskalno stimulisanje SDI (porezi i sl.);
poslovna/investiciona klima (propisi, birokratija, nezavisnost sudstva, zaštita imovinskih prava,
politička i makroekonomska stabilnost, kreditni rizik zemlje i sl.);
trgovinske barijere/otvorenost (carine i liberalizacija trgovine);
geografska pozicija (blizina razvijenih tržišta i tranzitnih puteva) i
obrazovana radna snaga.
