[1]
Uvod
Žučni mjehur je maleni organ u obliku kruške smješten ispod jetre. Tu se
prikuplja i smješta žuč - tečnost koju stvara jetra, a sastoji se od žučnih soli,
elektrolita, bilirubina (razgradni produkt hemoglobina), holesterola, i drugih
lipida. Također sadržava metabolite i razgradne produkte ksenobiotika (ljekovi i
otrovi). Žuč služi kao emulgator za masti i vitamine topljive u uljima u
probavnom traktu i omogućava bolju apsorpciju masnih tvari iz crijeva.
Olakšava probavu masti.
Iz žučne vrećice žuč žučovodom dospijeva do dvanaestopalačnog cijeva.
Prije spoja s duodenumom žučovod se spaja sa sabirnim vodom iz gušterače.
Žuč se izlučuje iz žučnog mjehura na signal da su masnoće ušle u
dvanaestopalačno crijevo - žučni se mjehur stisne i ubrizgava žuč u lumen
dvanaestopalačno crijevo (duodenuma).
Najčešće bolesti žučnog sistema jesu kamenac u žučnom mjehuru
(kolelitijaza) i kamenac u žučovodu (koledokolitijaza). Ti kamenci se najvećim
dijelom sastoje od holesterola. Kada žuč postane prezasićena holesterolom on
počinje kristalizirati stvarajući kristale koji imaju tendenciju rasta. Ovakvo
stanje može nastati zbog genske predispozicije ili nepravilne prehrane.
Kamenac u žuči može dugo egzistirati ne uzrokujući probleme. Dok su maleni
kristali ne uzrokuju probleme, čak mogu proći kroz žučovod ući u tanko crijevo
i putem crijeva napustiti organizam.
Međutim, ukoliko kamenac postane prevelik može se zaglaviti u
žučovodu. Tada osoba dobiva napad jake boli. Takva bol se naziva kolika.
Takođe, osoba može imati mučninu i povraćanje. Dugotrajno začepljenje ima za
posljedicu brojne komplikacije: akutni i hronični kolecistitis, opstrukcija
[3]
Opstrukcija dovodi do mehaničke prepreke, porasta intraluminalnog pritiska,
ishemije zida žučne kesice i staze žuči. Bakterijska infekcija je sekundarna,
najčešće gram-negativnim bakterijama porekla iz digestivnog trakta. U manje
od 10% bolesnika akutni holecistitis je izazvan drugim uzročnicima-direktna
trauma bilijarnog trakta, torzija žučne kesice i uvrtanje vaskularne petlje, posle
hirurških zahvata na abdominalnm organima, infekcija Sallmonelom typhi,
infekcije u bazenu portne vene, poliarteritis, infestacija askarisom, kompresija
ili okluzija cistikusa limfnim čvorovima, edematozni pankreatitis.
Kamenje u žučnoj kesi se smatra uzrokom akutnog holecistitisa u 90%-
95% slučajeva,dok na akalkulozni holecistitis (upala bez kamenja) otpada
preostalih 5%-10%.
Faktori rizika:
Može se slobodno reći da je akutna upala žučne kese
najčešća komplikacija kod osoba sa kalkulozom ž.kese. Prateći prirodni tok
bolesti, ozbiljni simtomi i komplikacije ( akutni holecistitis, akutni holangitis,
opstruktivna žutica i pankreatitis) su se javili kod 1-2% asimptomatskih i kod 1-
3% bolesnika sa blagim tegobama na godišnjem nivou. Rizik od komplikacija
raste u prvih nekoliko godina nakon otkrivanja kamenja, da bi nakon toga počeo
[4]
da pada. Smatra se da je stopa prelaska asimptomatske u simptomatsku
kalkulozu najveća u prve tri godine nakon postavljanja dijagnoze da bi potom
počela da opada. Desetogodišnjim praćenjem asimptomatskih bolesnika,sa
kalkulozom, 20% je prešlo u simptomatsku bolest i bilo operisano, a samo 30%-
35% bolesnika sa asimptomatskom bolesti će biti operisano tokom svog života,
što ukazuje da kalkuloza žučne kese može biti relativno dobro tolerisana od
značajnog procenta obolelih.
Ljekovi kao uzročnici
: Pošto je 90%-95% akutnih holecistitisa
prouzrokovano kalkulozom, Smatra se da ljekovi koji pospješuju stvaranje
kalkulusa indirektno imaju uticaj na rizik obolijevanja. Više studija su iznele da
žene koje koriste kontraceptive češće obolijevaju od kalkuloze žučne kese, ali
postoje i radovi koji negiraju ovu povezanost. Među različitim ljekovima koji se
koriste za liječenje hiperlipidemije, utvrđeno je da je samo fibrat povezan sa
kalkulozom. Upotreba većih doza ceftriaxona ( cefalosporinski antibiotik treće
generacije ), kod djece, dovodi do reverzibilnog formiranja taloga u žučnoj
kesi. Dugotrajna upotreba octreotida dovodi do holestaze i nakon više godina
kod 50% bolesnika stvara se kalkuloza. Erythromycin i ampicillin su povezani
sa prouzrokovanjem hipersenzitivnog holecistitisa.
Povezanost sa trudnoćom:
Rizik od stvaranja kalkulusa u žučnoj kesi
raste kod žena kad uđu u reproduktivno doba, da bi sa menopauzom počeo da
opada. Takođe se smatra da je upotreba oralnih kontraceptiva povezana sa
kalkuozom, najvjerovatnije je tu značajan činilac odnos estrogena i
progesterona. Holecistitis je drugi najčešći uzrok akutnog abdomena kod
trudnica, odmah iza appendicitisa. Simptomi su najizraženiji u drugom i trećem
trimestru , ali se operacija za vreme trudnoće izvodi veoma rijetko. Visok nivo
estrogena i progesterona se smatra kao glavni činilac za učestalost kalkuloze
kod gojaznih žena u četrdesetim godinama. Odnos između polova je u vrijeme
