MAŠINSKI ELEMENTI II
(skripta za usmeni dio ispita)
Sakid Elvis
1. Čahurasta spojnica ............................................................................................................................................ 1
2. Prirubna spojnica .............................................................................................................................................. 2
3. Školjkasta spojnica ............................................................................................................................................ 4
4. Kandžasta prilagodljiva spojnica ....................................................................................................................... 5
5. Spojnica sa elastičnim prstenom ...................................................................................................................... 6
6. Periflex spojnica ............................................................................................................................................... 7
7. Eupex spojnica .................................................................................................................................................. 8
8. Biby – spojnica sa trakom ................................................................................................................................. 9
9. Elektromagnetna frikciona spojnica ................................................................................................................. 10
10. Frikciona spojnica sa koničnom dodirnom površinom ................................................................................... 11
11. Rastavljiva spojnica sa čivijom ........................................................................................................................ 12
12. Centrifugalna spojnica .................................................................................................................................... 13
13. Hidrodinamicka teorija podmazivanja .................................................(pitanje nije obrađeno u ovoj skripti)
14. Konstrukcija radijalnih ležaja .......................................................................................................................... 14
15. Proračun radijalnih ležaja ............................................................................................................................... 15
16. Konstrukcija aksijalnih ležaja .......................................................................................................................... 16
17. Proračun aksijalnih ležaja ............................................................................................................................... 17
18. Karakteristike kotrljajnih ležaja ...................................................................................................................... 18
19. Podmazivanje kotrljajnih ležaja ...................................................................................................................... 19
20. Zaptivanje kotrljajnih ležaja ................................................................. (pitanje nije obrađeno u ovoj skripti)
21. Izbor i proračunavanje vijeka trajanja kotrljajnih ležaja ...................... (pitanje nije obrađeno u ovoj skripti)
22. Granična brzina obrtanja ..................................................................... (pitanje nije obrađeno u ovoj skripti)
23. Osnovni parametri lančanih prenosnika ........................................................................................................ 21
24. Nosiva sposobnost i proračun lančanih prenosnika ....................................................................................... 22
25. Sile u granama lanaca ..................................................................................................................................... 23
26. Funkcionisanje rada frikcionih prenosnika ..................................................................................................... 24
27. Kinematički proračun čvrstode frikcionih prenosnika .................................................................................... 25
28. Kinematika kaišnih prenosnika ....................................................................................................................... 26
29. Geometrijeske zavisnosti kod kaišnih prenosnika .......................................................................................... 27
30. Sile i naponi kod kaiševa ................................................................................................................................. 28
31. Proračun poliklinastih kaiševa ........................................................................................................................ 29
32. Sila koja djeluje na vratila i gubici ................................................................................................................... 30
33. Prenosnici sa zupčastim kaiševima ................................................................................................................. 31
34. Glavno pravilo zupčenja .................................................................................................................................. 32
35. Dodirnica ......................................................................................................................................................... 33
36. Korisna dužina profila ...................................................................................................................................... 34
37. Stepen iskorištenja .......................................................................................................................................... 35
38. Evolventna funkcija ......................................................................................................................................... 36
39. Sile i opteredenja vratila kod zupčanika na paralelnim vratilima .................................................................... 37
40. Osobine evolventnog zupčenja ....................................................................................................................... 38
41. Stepen sprezanja ............................................................................................................................................. 39
42. Granični broj zubaca ........................................................................................................................................ 40
43. Korekture zubaca ............................................................................................................................................. 41
44. Statički proračun zupčanika sa pravim zupcima ................................... (pitanje nije obrađeno u ovoj skripti)
45. Osnovni konični zupčanik ................................................................................................................................ 42
46. Sile i opteredenja vratila .................................................................................................................................. 43
47. Pužni prenosnik ............................................................................................................................................... 44
48. Sile i opteredenja vratila kod pužnog prenosnika ............................................................................................ 45
49. Stepen iskorištenja .......................................................................................................................................... 46
50. Statički proračun pužnog prenosnika. ............................................................................................................. 47
Mašinski elementi II
Sakid Elvis
2
2. PRIRUBNA SPOJNICA
Spojnica se sastoji od dva oboda koji su iskovani zajedno sa vratilom a može imati zasebne obode. Zasebni obodi
koji su najčešde od sivog liva, pričvršduju se klinovima za vratilo ili se nabijaju pod pritiskom u vrudem ili hladnom
stanju pomodu prese. Često se radi sigurnosti stavljaju klinovi bez nagiba, nakon čega se obodi definitivno obrade
tačno upravno na osu vratila. Međusobna veza oboda ostvaruje se podešenim ili nepodešenim zavrtnjima. Kod
spajanja nepodešenim zavrtnjem obrtni moment prenose sile otpora klizanja na dodirnim površinama pritegnutih
oboda a kada se spajanje vrši podešenim zavrtnjima obrtni moment prenose stabla zavrtnja. Za iste mjere prirubne
spojnice sa podešenim zavrtnjem prenose vede obrtne momente pod uslovom ravnomjerne raspodjele opteredenja
na zavrtnje.
Provjera radne sposobnosti spojnice svodi se na provjeru čvrstode najugroženijeg zavrtnja. Za podešene zavrtnje
poprečna sila na najugroženijem zavrtnju izračunava se slijededem obrascu ako obrtni moment
?
??
prenosi n
zavrtnja raspoređenih po kružnici poluprečnika D
0
/2
:
?
?
=
?
??
?
2 ∗ ?
0
∗ ?
??
Gdje je:
?
??
- obrtni moment,
n – broj zavrtnja
?
??
- koeficijent neravnomjernosti raspodjele opteredenja po zavrtnjima, čija de vrijednost biti
?
??
=1
kada je za sve zavrtnje ostvareno približno isto nalijeganje ili ako je broj zavrtnja n=2.
Za nepodešene zavrtnje aksijalnih sila u jednom zavrtnju je:
?
?
=
?
??
∗ ?
?
?
?
∗ ? ∗ µ
Gdje je:
?
??
- obrtni moment,
S
s
– stepen sigurnosti protiv proklizavanja, vrijednost se krede u granicama 1,2 – 1,6
Mašinski elementi II
Sakid Elvis
3
µ - koeficijent trenja na granicama klizanja, uzima se vrijednost 0,15 – 0,25
?
?
- srednji prečnik dodirne površine prstenastog oblika.
Prečnik
?
?
se izračunava na osnovu obrasca:
?
?
=
2(?
?
3
−?
?
3
)
3(?
?
2
−?
?
2
)
,
a to je srednji prečnik prstenastog oblika spoljašnjeg
Ds i unutrašnjeg prečnika Du. Da bi sila bila što manja treba povedati prečnik Dm a to se postiže uskom dodirnom
površinom smještenom uz periferiju oboda.
Prilikom proračunavanja prirubne spojnice najbolje je uzeti nekoliko varijanti sa različitim prečnikom
zavrtnja i osnog kruga D
0
i usvojiti onu koja je najpogodnija za rukovanje ključem i na ostale uslove.
Prirubne spojnice imaju sposobnost prenošenja velikih obrtnih momenata uz male gabaritne mjere, lahko
uravnotežavanje, jednostavnost konstrukcije i izrade. Konačna obrada čeonih površina se vrši nakon navlačenja na
vratilo, a prije pritezanja prirubnica vratila moraju biti dobro centrirana čime se izbjegavaju veda dopunska
opteredenja. Ove spojnice predstavljaju najrasprostranjeniji tip krutih spojnica a propisane su po standardu DIN
116.
Mašinski elementi II
Sakid Elvis
5
4. KANDŽASTA PRILAGODLJIVA SPOJNICA
Kandžaasta prilagodljiva spojnica ima dva oboda od lijevanog željeza na čijim čeonim površinama su tri ili pet
kandži, koje sa malim zazorima ulaze jedna u drugu. Radi smanjenja uticaja odstupanja mjere i oblika kandži na
ravnomjernost raspodjele opteredenja, koristi se prsten za centriranje. Na dodirnim površinama kandži provjerava
se pritisak:
? =
?
??
∗ ?
??
∗ ?
?
??
2 ∗ ? ∗ ℎ ∗ ?
Gdje je:
?
??
- obrtni moment spojnice
?
??
- srednji prečnik dodirnih površina kandži,
?
- faktor udara,
h,b – mjere kandži.
Prilagodljive kandžaste spojnice koriste se za dugačka
vratila kod kojih se očekuju vede dilatacije na radnim
temperaturama. Najveda dopustena dilatacija je 12mm za
vratila do d=40mm a 25mm za vratila do d=200mm.
Ukupno osno pomjeranje krajeva vratila treba da bude:
?? = ? ∗ ? ∗ ?? < ?
??
Gdje je:
L –
ukupna dužina dijelova vratila zagrijana na
radnu temperaturu
α – 1,6*10
-6
°C – koeficijent linearnog širenja
čeličnih vratila,
Δt – priraštaj temperature,
Z
ak
– zazor među obodima spojnice.
Radi smanjenja trenja korisno je s vremena na vrijeme
podmazati kandže. Ova spojnica najčešde se upotrebljava
za prečnike od 40mm do 200mm a konstrukciono je
izvodljiva i kao redukciona.
