Visoka škola za uslužni biznis Istočno Sarajevo - Sokolac
DIPLOMSKI RAD
Tema:
Diplomatija sa posebnim osvrtom na diplomatski imunitet i privilegije
Mentor: Student:
2
Diplomatija sa posebnim osvrtom na diplomatski imunitet i privilegije
Sadržaj:
1. Uvod
………………………...………………………………………………………………….4
2.
Diplomatsko pravo,pojam i izvori
............................................................................................6
3. Pojam diplomatske misije i njene funkcije
..............................................................................8
3.1.
Definisanje diplomatske misije............................................................................................8
3.2.
Funkcije diplomatske misije..............................................................................................10
3.2.1.
Funkcije stalnih diplomatskih prestavni ka po Bečkoj konvenciji o diplomatskim odnosima
iz 1961. godine...............................................................................................................................10
3.2.2.
Funkcije stalnih diplomatskih prestavnika pri medjunarodnim organizacijama.................10
4. Diplomatski imunitet
...............................................................................................................12
4.1.
Definisanje diplomatskog imuniteta.................................................................................12
4.2.
Pravni osnov diplomatskog imuniteta................................ ..............................................13
5. Privilegije i imuniteti diplomatskih misija i njenih prestavnika
........................................16
5.1.
Privilegije i imuniteti diplomatskih misija.........................................................................16
5.1.1.
Nepovredivost prostorija diplomatske misije..........................................................16
5.1.2.
Bezbjednost arhive i dokumenata............................................................................18
5.1.3.
Bezbjednost diplomatskih vozila.............................................................................19
5.1.4.
Nepovredivost rezidencije.......................................................................................20
5.2.
Privilegije i imunitet članova diplomatske misije..............................................................22
5.2.1.
Nepovredivost ličnosti diplomatskog prestavnika...................................................22
5.2.2.
Imunitet od krivične jurisdikcije..............................................................................24
5.2.3.
Sloboda kretanja......................................................................................................26
6. Privilegije i imuniteti koji se odnose na rad misije
..............................................................28
6.1
. Diplomatska valiza.............................................................................................................28
6.2.
Sloboda komunikacije........................................................................................................29
7. Ostala lica koja u diplomatskoj misiji imaju prava na privilegije i imunitet
....................30
8.
Privilegije i imunitet državljana države prijema ili lica koja su u njoj stalno nastanjen
32
4
Diplomatija sa posebnim osvrtom na diplomatski imunitet i privilegije
1. Uvod
Riječ „diplomatija“ potiče od grčke riječi
diploma
– presaviti, a u svom osnovnom i
prvobitnom smislu označavala je akt suverena, ispravu presavijenu nadvoje kojom je strani
poslanik dokazivao da istupa u ime i za račun suverena koji ga šalje, dakle ovlašćenje ili
punomoćje.
1
U Rimskoj imperiji riječ
diploma
označavala je da osoba ima određeni status ili
uživa neke privilegije. Ona je označavala i službene putne dokumente koji su služili za putovanje
putevima Imperije.
2
Diplomatija ciljano vrši unapređenje i zaštitu nacionalnih interesa, promoviše i teži
ostvarenju jednog političkog pravca, otklanja pogrešne prikaze zemlje, sprečava i rešava
eventualne sporove.
Država kao osnovni subjekat međunarodnog prava, razvija diplomatiju radi
ostvarivanja svojih spoljnopolitičkih ciljeva. Ne postoji univerzalna definicija kojom bi se mogla
izvršiti suština i kompleksnost diplomatije. Diplomatija se definiše na više načina, u užem smislu
diplomatija znači „vještinu, okretnost i snalažljivost“ a u širem smislu „državni aparat, u kojem
država uspostavlja i održava odnose s drugim državama, zaštićujući svoje interese u
inostranstvu“. U prvom vremenskom periodu vladari su povremeno slali i primali diplomatske
izaslanike. A u drugom vremenskomm periodu stvorena je ustanova stalne diplomatske misije i
uvedena praksa stalnih diplomatskih predstavnika u odnosima između suverenih država.
Diplomatski odnosi su regulisani pravom sa razlogom zbog kojih su regulisane ljudske
aktivnosti u drugim oblastima, dakle, polazeći od činjenice da se jedino na taj način može
obezbijediti odgovarajuće ponašanje. Uspostavljanje diplomatskog prava je zasnovano na želji
država da se njihovi diplomatski odnosi zasnivaju na stabilnoj i uređenoj osnovi. Pravno
regulisani odnosi među suverenim državama koje potencijalno mogu doći u sukob stvara osjećaj
sigurnosti.
Pojmovi diplomatski imunitet i diplomatske privilegije se uzajamno prepliću i teško ih je
u potpunosti razdvojiti. Diplomatski imunitet i privilegije su povlastice koje međunarodno pravo
priznaje diplomatskim predstavnicima radi nesmetanog obavljanja funkcije diplomatske misije.
Ustanova diplomatskog imuniteta ima korijen iz davnog običaja nepovredivosti ličnosti stranog
1
Branimir M. Janković, Diplomatski sistem, Beograd, 1988. godine, str. 123.
2
Mirza Pašić, Diplomatija, Sarajevo, 2008. godine, str. 66.
5
Diplomatija sa posebnim osvrtom na diplomatski imunitet i privilegije
poslanika. Otuda, diplomatski predstavnik ne može biti podvrgnut hapšenju ili pritvoru i
oslobođen je svake krivične, građanske i upravne jurisdikcije države kod koje akreditovan. Ista
se prava priznaju i članovima njegove porodice. Administrativno i tehnčko osoblje diplomatske
misije uživa imunitete prilikom obavljanja službenih dužnosti.
Privilegije i imuniteti su ustvari
derogacija primjene zakona i propisa države prijema, pod koje diplomatski predstavnici poptuno
ne potpadaju. S druge strane zabranjena je svaka zloupotreba privilegije i imuniteta diplomatskih
predstavnika, pa su oni obavezni poštovati zakone i propise države prijema i ne miješati se u
unutrašnje poslove te države. Cilj diplomatskih privilegija i imuniteta jeste da se obezbjedi
uspješno izvršenje funkcija diplomatskih misija, a ne da se daje prednost pojedincima. To nisu
lična prava zaštićenih pojedinaca, nego je to pravo države da od druge države zahtjeva određeno
ponašanje prema osoblju svoje diplomatske misije. Član diplomatske misije se i ne može sam
odreći nekih privilegija, a posebno ne imuniteta. To može učiniti samo država koja ga je
imenovala i bez njegove saglasnosti.
Istorija diplomatije počinje od prvih ljudskih zajednica, davno prije obrazovanja države u
savremenom smislu riječi. Postajala je i prije uspostavljanja države u savremenom smislu riječi
izaslanici plemena i pojedinih zajednica, pa i pravila o vršenju njihovih poslova. Od kada istorija
pamti i zapisuje odnose između društvenih grupa, postoji u izvjesnoj mjeri i obliku, iako vrlo
primitivna, i njihova diplomatija, njeni izslanici i posrednici. Oni su uvijek bili nepovredivi i
uživali su privilegije, opštu zaštitu i poštovanje. Skoro svi stari narodi su imali izaslanike za
pregovore pregovore o miru, ali i za objavu rata.
Začeci diplomatije kao spoljnopolitičke prakse datiraju od vremena postojanja drevnih
naroda, njihovih državnih tvorevina, dokazima o savezništvu, istorijskim spomenicima i pisanim
tragovima kao što su: ”Pismo iz Amarne”, ”Egipatsko-Hititskim mirvni ugovor”, ”Umijeće
ratovanja” Sun Cua kineskog mislioca iz perioda 6. vijeka p.n.e. Antička Grčka i njena
podeljenost na gradove-države; Rimsko carstvo sa poštovanje stranih izaslanika, i slanjem svojih
izaslanika u druge zemle; Doba renesanse razvija ustanove stalne diplomatije, kada Firenca,
Milano, Venecija, Toskana uvode imenovanje diplomatskih predstavnika; 1626. godine se
imenuje prvi ministar spoljašnjih poslova francuski cardinal Rišelje; 1815. godine Bečki kongres
prvi put nakon napoleonskih ratova multilateralnim sporazumima utvrdili odredjena bitna
7
Diplomatija sa posebnim osvrtom na diplomatski imunitet i privilegije
- Mišljenja najuticajnijih pravnika.
Izvori se primjenjuju ovim redoslijedom. Prvo se primjenjuju ugovori ako postoje i ako
mogu da se primjene. Ako ugovora nema, primjenjuju se običajna pravna pravila, a zatim opšta
pravna pravila. Izvori međunarodnog javnog prava su i obavezujuće odluke međunarodnih
organizacija. Jednostrani pravni akti država mogu da budu izvori međunarodnog javnog prava.
Ovi akti mogu da budu elementi u procesu stvaranja običajnog međunarodnog pravila, ali ne i
zaseban pravni izvor međunarodnog prava. Jednostranim aktima država se ne može stvoriti novo
pravilo međunarodnog prava.
3
Bečka konvencija o diplomatskim odnosima iz 1961. godine izvršila je kodifikaciju
međunarodnog prava u oblastima imuniteta i privilegijama diplomatskog prestavnika koje su do
tada bila regulisane običajnim pravima. U cilju lakšeg obavljanja funkcije u državi prijema,
Konvencija postavlja jak okvir imuniteta i privilegija koje uživa misija. Klasifikacija prava
izvršena je na prava koja se bave objektima i arhivom misije, olakšice u radu misije, sloboda
kretanja i komuniciranja, kao i ličnih imuniteta i privilegija.
Konvencija je usvojena na Konferenciji Ujedinjenih nacija o diplomatskim odnosima i
imunitetima, održanoj u Beču od 2. marta do 14. aprila 1961. godine, stupila je na snagu 24.
aprila 1964. godine.
Iako je u početku imala radni naziv Konvencija o diplomatskim
privilegijama i imunitetima, diplomatske privilegije i imuniteti u Konvenciji nisu direktno
definisani nego su dati u nizu članova Konvencije: osoba diplomate je nepovrediva i država kod
koje se akredituje ima obavezu da štiti svakog diplomatu od napada na njegovu ličnost, njegovu
slobodu i čast
član 29
.
, država koja akredituje ne može uhapsiti, niti zatvoriti osobu sa
diplomatskim statusom
član 31.
,
diplomatski predstavnik ne može biti prisiljen na svjedočenje
član 31.
,
diplomata je oslobođen od poreza
član 34
.
, carina i carinske kontrole
član 36.
Bilo je
pokušaja i prije donošenja Bečke konvencije o diplomatskim odnosima da se regulišu ova
pitanja, ali su oni ostali nekompletni bilo u pogledu rezultata, bilo u pogledu područja. Na
Bečkom kongresu, 1815. godine, usvojena su pravila o rangu i pravu prvenstva među
diplomatama, koja su kodifikovana i Protokolom konferencije iz Ahena 1818. godine. Države
3
Rodoljub Etinski, Međunarodno javno pravo, Novi Sad, 2006. godine, str. 13.
