BOLNIČKE

INFEKCIJE I

MERE PREVENCIJE

Bolničke,

nozokomijalne infekcije predstavljaju tešku,

često

po život opasnu komplikaciju

osnovne bolesti koja je bila razlog hospitalizacije. To su infekcije koje se razvijaju 48 do 72 sata
od hospitalizacije.

Vremenski okvir za dijagnostikovanje ove vrste infekcije se

kreće

48-72 sata od trenutka

hospitalizacije u

bolničke

kapacitete, do 30 dana nakon operativnog zahvata i do godinu dana

kod implantacije stranog tela .

Mađarski

lekar Semmelweiss je sredinom 19. veka postavio hipotezu da

je uzrok puerperalne

sepse kontaminacija rana obdukcijskim materijalom na

rukama  studenata  nakon  nastave  anatomije.  Dezinfekcijom  ruku  studenata
nakon izlaska iz obdukcijske dvorane smrtnost porodilja je smanjena s 12%
na  1%.   Godine  1867.,  Lister,  profesor  hirurgije  uvodi  postupak  antisepse
(pranje ruku pre operacije u 5%-tnom rastvoru karbolne kiseline, na ranu je
stavljao  zavoje

namočene

u tom rastvoru i prskao operaciono

područje).

1890. godine, profesor Bergmann uvodi metodu

aseptičkog

rada; instrumenti

se sterilišu, a koža temeljno dezinfikuje.

Početkom

primene antimikrobnih

lekova (sulfonamida u 1935. i penicilina u 1945. godini), smanjile su se stope infekcija rana, a
time i interes za podatke o

bolničkim

infekcijama. Pojavom epidemija uzrokovanih penicilin

rezistentnim stafilokokom, sredinom 20. veka, osnivaju se i timovi za nadzor

bolničkih

infekcija

u koje su od 1959.

uključene

i medicinske sestre, prvo u Engleskoj, a zatim i u SAD.

Langmuir je 1963. godine pri Centru za kontrolu i prevenciju bolesti (Center for disease
control and prevention, CDC) u SAD- u osmislio

način

pristupa problemima

bolničkih

infekcija,

te definisao pojam nadzora kao kontinuirano prikupljane i analizu podataka potrebnih za
planiranje,

provođenje

i evaluaciju principa kontrole infekcija i povrat informacija onima koji ih

trebaju znati.

2000. godine u Atlanti je održan

četvrti

kongres o

bolničkim

infekcijama

čiji

su ciljevi bili:

osigurati najnoviju

naučnu

informaciju u tom

području

i oblikovati viziju i strategiju za

naučno-

istraživački

rad i preventivne aktivnosti u

nadolazećem

veku. Od tada se u prevenciji

bolničkih

infekcija, naglašava neophodnost promene neadekvatnih postupaka zdravstvene nege.

Bolničke

infekcije predstavljaju

najčešći

nus-efekat

lečenja

u bolnicama i prepoznate su kao

veliki javno-zdravstveni problem u celom svijetu. Podaci Svetske zdravstvene organizacije
upozoravaju da godišnje u svetu milioni hospitalizovanih bolesnika dobiju bar jednu

bolničku

infekciju u toku

lečenja

i da je to razlog velikog broja smrti u bolnici ali i nakon

bolničkog

lečenja.

Posledica su brojnih endogenih i egzogenih faktora rizika

čije

praćenje

neophodno u

prevenciji i kontroli razvoja

bolničkih

infekcija.

Bolničke

infekcije se

najčešće

javljaju u jedinicama intenzivne nege, znatno

povećavaju

ukupni

morbiditet i mortalitet, produžavaju

bolničko

lečenje,

dovode do

povećavanja

potrošnje

antibiotika i

povećavaju

ukupne

bolničke

troškove.

dostupne antibiotike. Time je problem borbe protiv razvoja i širenja

bolničkih

infekcija znatno

složen jer

izlečenje

bolesnika zahteva upotrebu antibiotika,

uzročnici

u toku terapije razvijaju

rezistenciju na

korišćene

antibiotike, javlja se potreba za

uključenjem

novog antibiotika i tako u

krug. Zbog toga je problem pojave i

lečenja

bolničkih

infekcija jako složen i zahteva sistematski

epidemiološki i mikrobiološki nadzor.

Uzročnici

načini

prenosa

bolničkih

infekcija

Uzročnici

bolničkih

infekcija mogu biti gotovo svi mikroorganizmi: bakterije, virusi,

gljivice i paraziti. Vrste bakterija su se vremenom menjale u zavisnosti od primene antibiotika te

uvođenjem

novih

dijagnostičkih

i terapijskih,

često

invazivnih zahvata. Važna karakteristika

bakterija je pojava otpornosti na antibiotike

(često

i višestruka), te otpornost na dezinfekciona

sredstva.

Najčešći

uzročnici

od gram pozitivnih bakterija

najčešće

su: Staphylococcus aureus,

Enterococcus species, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes i Clostridium
difficile. Od gram negativnih bakterija

najčešće

su: Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella

pneumoniae, Serratia marcescens, Acinetobacter spp., Escherichia coli, Campylobacter jejuni te
Legionella spp.

Intrahospitalne infekcije ( IHI) predstavljaju

značajan

problem u zdravstvu, posebno ako se

leče

u jedinicama intenzivne nege jer predstavljaju

značajan

uzrok morbiditeta i mortaliteta kao i

faktor koji doprinosi produženju

bolničkog

lečenja

Efektivni nadzor razvoja intrahospitalnih infekcija zahteva

praćenje

različitih

parametara

koji

uključuju

epidemiološke karakteristike te

određivanje

težine bolesti kroz prizmu

različitih

kliničkih,

laboratorijskih i mikrobioloških parametara.

Takođe,

bitni

predisponirajući

faktori koji

bi mogli dodatno uticati na dužinu hospitalizacije a samim tim

povećati

mogućnost

za razvoj

ovih infekcija su

različite

intervencije (plasiranje CVK, urinarnih ili venskih katetera, operativni

zahvati, hemodijalizni sistemi i drugo)

Pojava novih virusa, promena njihovih epidemioloških osobina, te pojava rezistencije na

antivirusne lekove uticali su na porast kako broja tako i

značaja

virusom uzrokovanih

bolničkih

infekcija. Pod

odgovarajućim

uslovima, skoro svaki virus može uzrokovati

bolničku

infekciju, a

prema putevima prenosa virusne infekcije delimo u

četiri

kategorije:

Gastrointestinalne infekcije

(enterovirusi, adenovirusi, rotavirusi, astrovirusi, Norwalk virus,

hepatitis E virus, mali okrugli virusi, corona virusi i hepatitis A virus).

Respiratorne infekcije

(virus influence, virus parainfluence, respiratorni sincicijski virus,

adenovirusi, enterovirusi, rinovirusi, korona virusi, citomegalovirus-CMV, Epstein-Barr
virus-EBV, herpes simpleks virus-HSV, humani herpes virus tip 6-HHV6, virus ospica,
mumpsa, humani parvovirus B19, rubella virus, poxvirus i varicella-zoster virus-VZV).

Egzantematozne bolesti

(enterovirusi, herpes simpleks virus-HSV, humani herpes virus tip 6-

HHV6, varicella- zoster virus-VZV, virus ospica, humani parvovirus B19, i rubella virus).

Krvlju prenosive bolesti

(hepatitis B virus-HBV, hepatitis C virus-HCV, humani

leukemia/lymphoma virus-HTLV, humani virus imunodeficijencije-HIV, virusne
hemoragijske groznice-VHG, CMV, EBV i HHV-6).

Učestalost

bolničkih

gljivičnih

infekcija poslednih godina

značajno

raste,

najčešće

su: Candida

spp., Aspergillus, Trichosporon i Fusarium.

Uslovi prenosa

uzročnika

i pojave infekcije

Pojmovi koji su važni u smislu definisanja

bolničke

sredine kao jedinstvenog ekosistema u

kojem su u stalnoj korelaciji bolesnik, mikrooorganizmi,

bolnička

sredina i zdravstveno osoblje

su: kontaminacija, kolonizacija i infekcija.

Bolničke

infekcije

prema svom poreklu

mogu biti endogene (uzrokovane mikroflorom

samog bolesnika) ili egzogene (izazvane direktnim unosom mikroorganizama, zbog

dijagnostičkih

ili terapeutskih postupaka ili zbog izloženosti

bolničkoj

okolini).

Bolnička

infekcija može se javiti u

sporadičnom,

epidemijskom ili endemskom obliku.

Bolesnici s

povećanim

rizikom oboljevanja od

bolničkih

infekcija su hirurški bolesnici,

imunodeficijentni bolesnici,

nedonoščad,

novorođenčad

dojenčad,

bolesnici s opekotinama,

bolesnici u jedinicama intenzivnog

lečenja

i nege, bolesnici na hemodijalizi te infektivni

bolesnici.

Načini

prenosa

Načini

prenosa patogenih mikroorganizama prvenstveno zavise od njihove lokalizacije u

organizmu bolesnika ili osoblja, što

znači

da su ljudi glavni rezervoar i izvor mikroorganizama a

ujedno su i glavni prenositelji. Sve navedeno

događa

se u okvirima neprekinutog epidemiološkog

lanca (Vogralikov lanac).

Infekcije

mokraćnog

sistema

i pneumonije, povezane sa upotrebom respiratora,

najćešće

su BI u JIL . Preduslov za

većinu

bolničkih

urinarnih infekcija je urinarna kateterizacija.

Najvažniji postupak u

sprečavanju

nastanka infekcije

mokraćnog

sistema je izbegavanje

nepotrebne kateterizacije

mokraćne

bešike, a prilikom postavljanja urinarnog katetera

korišćenje

aseptičke

tehnike. Rizik za nastanak bakteriurije se

povećava

za 5% po danu prisutnosti katetera.

Infekcije hirurških rana

čine

do 29%

bolničkih

infekcija i

moguće

su nakon svakog

hirurškog zahvata. U ovu grupu svrstavamo nastanak infekcije na mestu operacionog polja, do
30 dana nakon operacije ili do 1 godine nakon operacije ako je postavljen implantat.

Bolničke

pneumonije

su na

trećem

mestu po

učestalosti,

najčešće

su infekcije u jedinicama

intenzivnog

lečenja

čine

do 19% svih

bolničkih

infekcija, a stopa smrtnosti je i do 55%.

Povezane su s endotrahealnom intubacijom i

mehaničkom

ventilacijom ili su komplikacija nakon

kirurškog zahvata,

najčešće

grudnog koša ili trbuha.

Najčešći

uzročnici

su gram-negativne

bakterije. Osnovne metode prevencije pneumonije su:

čišćenje

disajnih puteva,

sprečavanje

aspiracije, vežbe dubokog disanja i iskašljavanja, te što ranija mobilizacija bolesnika.
Kod

veštačke

ventilacije potrebno je

očistiti

i dekontaminisati respiracionu opremu, sprovoditi

higijenu bolesnikove usne šupljine i/ili traheostome i sprovoditi higijenu ruku pre i posle
kontakta s bolesnikom.

Bakterijemija i sepsa

bolničke

infekcije krvi s

učestalosti

2 – 6% i smrtnost im je vrlo

visoka, od 25 do 50%. Bakterijemija

označava

prisutnost bakterija u krvotoku, a sepsa je

klinički

sindrom uzrokovan mikoroorganizmima koji se u njemu i razmnožavaju. Može biti uzrokovana
bilo kojom vrstom mikroorganizama; bakterijama, gljivicama, virusima i protozoama. Infekcija
može biti primarna (povezana s unošenjem

uzročnika

putem endovenskih katetera i drugih

pomagala) i sekundarna (ima poznato izvorište, a to su

najčešće:

orofarinks, debelo crevo,

urogenitalni sistem i koža). U jedinicama intenzivnog

lečenja,

zbog invazivnih

dijagnostičkih

i terapijskih postupaka

češća

je primarna sepsa, a na drugim odeljenjima sekundarna.

Kao  faktori  rizika  za  infekcije
operativnog  mesta  pominju  se:
boravak  u  JIL,  trajanje  operacije,
dužina  boravka  u  JIL  pre
operativnog  zahvata,  prisustvo
maligne

neoplazme,

kao

kontaminirane rane . Faktori koji

podstiču

nastanak BI su koma,

malnutricija,

korišćenje

sedativa,

horizontalni položaj glave i
povreda glave.