CRNA GORA
DRŽAVNA REVIZORSKA INSTITUCIJA
PRIRU
Č
NIK
BUDŽETSKO RA
Č
UNOVODSTVO
(IZMIJENJENO I DOPUNJENO IZDANJE)
Podgorica, decembar 2011. Jovan
Đ
uranovi
ć
2
SADRŽAJ
1. Uvodne napomene ........................................................................................ 3
2. Budžetsko ra
č
unovodstvo ............................................................................. 4
2.1. Propisi kojima se reguliše budžetsko ra
č
unovodstvo .............................. 4
2.2. Na
č
in vo
đ
enja budžetskog ra
č
unovodstva.............................................. 5
2.2.1. Gotovinska osnova vo
đ
enja budžetskog ra
č
unovodstva ..................... 7
2.2.2. Obra
č
unska osnova vo
đ
enja budžetskog ra
č
unovodstva .................... 7
2.2.3. Modifikovana gotovinska osnova vo
đ
enja budžetskog ra
č
unovodstva.7
2.3. Jedinstvena klasifikacija ra
č
una .............................................................. 8
2.3.1. Ekonomska klasifikacija ....................................................................... 9
2.3.2. Funkcionalna klasifikacija .................................................................. 14
3. Prakti
č
na primjena propisa iz budžetskog ra
č
unovodstva ........................... 15
3.1. Evidencija državne imovine .................................................................. 15
3.1.1. Popis i procjena državne imovine ...................................................... 17
3.2. Ra
č
unovodstvo izdataka ....................................................................... 18
3.2.1. Utvr
đ
ivanje amortizacije ..................................................................... 19
3.2.2. Primjer knjiženja nabavki i pla
ć
anja opreme ...................................... 19
3.2.3. Primjer knjiženja materijala ................................................................ 20
3.2.4. Postupak obra
č
unu i knjiženja zarade, poreza i doprinosa ................ 21
3.2.5. Primjer knjiženja izdataka za teku
ć
e održavanje ............................... 29
3.2.6. Primjer knjiženja izdataka za kamate ................................................. 29
3.2.7. Evidencija subvencija ........................................................................ 30
3.2.8. Evidencija transfera ........................................................................... 31
4. Ra
č
unovodstvo javnih prihoda .................................................................... 32
4.1. Primjer knjiženja poreza na dodatu vrijednost ...................................... 32
5. Donošenje, upravljanje i izvršenje budžeta ................................................. 33
5.1. Priprema i donošenje budžeta .............................................................. 33
5.2. Izvršenje i upravljanje budžetom ........................................................... 35
5.2.1. Službenici za finansije........................................................................ 36
5.3. Postupak trošenja bužetskih sredstava putem javnih nabavki .............. 42
6. Finansijski izvještaji ..................................................................................... 47
6.1. Izvještaj o nov
č
anim tokovima po ekonomskoj klasifikaciji ................... 49
6.2. Izvještaj o nov
č
anim tokovima potroša
č
kih jedinica .............................. 53
6.3. Izvještaj o neizmirenim obavezama ...................................................... 56
6.4. Izvještaj o konsolidovanoj javnoj potrošnji ............................................ 57
6.5. Iskazivanje suficita i deficita .................................................................. 61
6.6. Izvještavanje opština o planiranim i ostvarenim prihodima i rashodima i
budžetskom zaduženju ................................................................................ 61
7. Završni ra
č
un budžeta Crne Gore ............................................................... 62
8. Završni ra
č
un budžeta opštine .................................................................... 62
9. Unutrašnja i eksterna revizija u javnom sektoru .......................................... 63
9.1. Unutrašnja revizija ................................................................................ 63
9.2. Eksterna revizija ................................................................................... 64
10. Zaklju
č
ak ................................................................................................... 66
Literatura: ........................................................................................................ 67
4
2. Budžetsko ra
č
unovodstvo
2.1. Propisi kojima se reguliše budžetsko ra
č
unovodstvo
Organi državne uprave, organi lokalne samouprave i vanbudžetski fondovi dužni
su da vode finansijsko-ra
č
unovodstvene poslove u skladu sa propisima Crne
Gore i Me
đ
unarodnim ra
č
unovodstvenim standardima za javni sektor.
Propisi Crne Gore kojima se reguliše na
č
in i postupak vo
đ
enja ra
č
unovodstvo-
finansijski poslovi i finansijskog izvještavanja su:
1. Zakon o budžetu (“Sl. list RCG”, br. 40/01 i 71/05,13/08, 53/,09);
2. Zakon o državnoj imovini Crne Gore (“Sl. list RCG”, br. 21/09);
3. Zakon o finansiranju lokalne samouprave (“Sl. list CG”, br. 42/03 i 44/03, „Sl.
list Crne Gore“ 05/08 i 74/10);
4. Uredba o na
č
inu vo
đ
enja evidencije pokretnih i nepokretnih stvari i popis stvari
u državnoj svojini (“Sl. list CG” br. 13/2010);
5. Uputstvo o bližem na
č
inu vršenja popisa pokretnih i nepokretnih stvari
(„Sl.list. Crne Gore“ br. 47/11);
6. Pravilnik o jedinstvenoj klasifikaciji ra
č
una za budžet Republike, budžete
vanbudžetskih fondova i budžete opština (“Sl. list RCG”, br. 37/05 i 81/05);
7. Pravilnik o na
č
inu sastavljanja i podnošenja finansijskih izvještaja budžeta,
vanbudžetskih fondova i jedinica lokalne samouprave (“Sl. list CG”, br. 32/10 i
14/11);
8. Uputstvo o radu Državnog trezora (“Sl. list CG”, br. 80/08);
9. Pravilnik o poreskom knjigovodstvu (“Sl. list RCG”, br. 81/06);
10. Pravilnik o razvrstavanju materijalne i nematerijalne imovine po grupama i
metodama za utvr
đ
ivanje amortizacije budžetskih i vanbudžetskih korisnika (“Sl.
list RCG”, br. 32/03);
11. Naredba o na
č
inu uplate javnih prihoda („Sl. list RCG”, br. 81/06..... 32/11);
12. Pravilnik o na
ć
inu dostvljanja i sadržaju podataka o prihodima, rashodima i
budžetskom zaduživanju jedinica lokalne samouprave („Sl. list Crne Gore” br
26/11);
5
Zakonom o budžetu
reguliše se donošenje budžeta, evidencija i upravljanje
budžetom, pripremanje, planiranje i izvršenje budžeta, zajmovi i garancije,
unutrašnja kontrola i ra
č
unovodstvo budžeta, i poslovi državnog trezora.
Zakonom o državnoj imovini Crne Gore,
ure
đ
uje se položaj, prava i obaveze
državnih organa, organa jedinica lokalne samouprave i organizacija koje
obavljaju javnu službu, u pogledu raspolaganja i koriš
ć
enja imovinom Crne Gore.
Prema Zakonu o
državnoj
imovini, državni organi, jedinice lokalne samouprave i
organizacije koje obavljaju javnu službu, koji koriste državnu imovinu, dužni su
da vode evidenciju o stanju i kretanju te imovine, u skladu sa Me
đ
unarodnim
ra
č
unovodstvenim standardima.
Zakonom o finansiranju lokalne samouprave,
uredjuju se izvori sredstava,
na
č
in finansijskog izravnanja i koriš
ć
enja uslovnih dotacija, kao i na
č
in
finansiranja sopstvenih poslova lokalne samouprave, zaduživanje i trezorsko
poslovanje lokalne samouprave.
Trezorsko poslovanje lokalne samouprave ogleda se u obavljanju slede
ć
ih
funkcija:
– finansijsko planiranje;
– upravljanje gotovinskim sredstvima;
– kontrola rashoda;
– upravljanje dugom i
– budžetsko ra
č
unovodstvo i izvještavanje.
U pogledu ostalih pitanja koja nijesu regulisana Zakonom o
finansiranju lokalne
samouprave, a odnose se na funkcionisanje trezorskog poslovanja lokalne
samouprave, primjenjuju se odredbe Zakona o budžetu.
2.2. Na
č
in vo
đ
enja budžetskog ra
č
unovodstva
Ra
č
unovodstveno poslovanje budžeta Crne Gore, budžeta vanbudžetskih
fondova i budžeta opština predstavlja knjigovodstveno evidentiranje i
izvještavanje o poslovnim promjenama koje se odnosi na:
7
1. gotovinskoj osnovi,
2. obra
č
unskoj osnovi i
3. modifikovanoj gotovinskoj osnovi.
2.2.1. Gotovinska osnova vo
đ
enja budžetskog ra
č
unovodstva,
zasniva se na
evidenciji transakcija ili doga
đ
aja u momentu isplate ili naplate gotovine. U
Me
đ
unarodnim ra
č
unovodstvenim standardima za javni sektor u ta
č
ki 1.2.2 dati
su definicija i objašnjenje ra
č
unovodstvene gotovinske osnove:
“Prema gotovinskoj osnovi ra
č
unovodstva, transakcije i doga
đ
aji se priznaju tek
kada entitet primi ili isplati gotovinu. Finansijski izvještaji pripremljeni prema
gotovinskoj osnovi obezbje
đ
uju
č
itaocima informacije o izvorima gotovine
primljene tokom perioda, svrsi upotrebe gotovine i o gotovinskim saldima na
datum izvještavanja. Fokus mjerenja u finansijskim izvještajima jesu gotovinska
salda i nastale promjene. Napomene uz finansijske izvještaje mogu pružiti
dodatne informacije o obavezama, kao što su plative obaveze i pozajmice, kao i
o odre
đ
enoj negotovinskoj imovini, kao što su potraživanja, ulaganja i nekretnine,
postrojenja i oprema”.
1
2.2.2. Obra
č
unska osnova vo
đ
enja budžetskog ra
č
unovodstva,
prema MRS
za javni sektor, predstavlja ra
č
unovodstvenu osnovu prema kojoj se transakcije i
druga doga
đ
anja priznaju u trenutku njihovog nastanka (a ne samo kada se primi
ili izda gotovina ili ekvivalent gotovine). Zbog toga se transakcije i doga
đ
aji
ra
č
unovodstveno evidentiraju i priznaju u finansijskim izvještajima za period na
koji se odnose. Elementi koji se priznaju po obra
č
unskoj osnovi su imovina,
obaveze, neto imovina / kapital, prihod i rashod. Dokumentacija na osnovu koje
se sprovode ove transakcije su fakture, ra
č
uni, otpremnice, nalozi za pla
ć
anje,
č
ekovi i druga dokumenta koja prate nastanak poslovne promjene.
2.2.3. Modifikovana gotovinska osnova vo
đ
enja budžetskog
ra
č
unovodstva,
podrazumijeva vo
đ
enje evidencije o primicima i izdacima na
gotovinskoj osnovi, a imovina i obaveze se evidentiraju na obra
č
unskoj osnovi.
1
Me
đ
unarodnim ra
č
unovodstvenim standardima za javni sektor 2004. godine str. 532
