SVEUČILIŠTE/UNIVERZITET VITEZ/TRAVNIK
FAKULTET POSLOVNE EKONOMIJE TRAVNIK
DIONICE – VLASNIČKE HARTIJE OD VRIJEDNOSTI
DIPLOMSKI RAD
PROFESOR:
Doc. Dr Seakif Omerčić
STUDENT: Zvonimir Kajić
INDEKS BR:
59-08/VFBO
SMJER STUDIJA : Bankarstvo,financije i osiguranje
Travnik,Svibanj, 2012. godine
SADRŽAJ:
1.UVOD............................................................................................................................... 2
1.1. PREDMET I PROBLEM ISTRAŽIVANJA................................................... 2
1.2. CILJ ISTRAŽIVANJA..................................................................................... 3
1.3. HIPOTEZA I POMOĆNE HIPOTEZE............................................................ 3
1.4. ZNANSTVENE METODE.............................................................................. 4
1.5. STRUKTURA RADA....................................................................................... 4
2. OSNOVNE KARAKTERISTIKE DUŽNIČKIH HARTIJA OD VRIJEDNOSTI...6
2.1. POJAM HARTIJA OD VRIJEDNOSTI........................................................... 6
2.2. DIONICE I OBVEZNICE, KLJUČNE KARAKTERISTIKE......................... 8
2.2.1. Dionice ............................................................................................. 8
2.2.2. Obveznice.......................................................................................... 10
2.3. SUŠTINA DIONIČARSTVA.......................................................................... 11
2.3.1. Dionički kapital................................................................................. 12
2.3.2. Ključne karakteristike i vrste dionica.........................................13
3. CIJENE DIONICA.......................................................................................................... 16
3.1. MODALITETI VRIJEDNOSTI (CIJENA) DIONICA..................................... 16
3.2. METODOLOGIJA UTVRĐIVANJA VRIJEDNOSTI DIONICA.................. 19
3.2.1. Opšti model utvrđivanja vrijednosti osnovnih hartija od vrijednosti ........... 22
3.3. PREFERENCIJALNE DIONICE..................................................................... 23
3.3.1. Osnovne karakteristike preferencijalnih dionica............................................. 23
3.3.2. Vrijednost preferencijalnih dionica................................................................. 25
3.4. OBIČNE DIONICE........................................................................................... 27
3.4.1.Preče pravo kupovine običnih dionica i njegova vrijednost............................. 28
3.4.2. Vrijednost običnih dionica..............................................................................31
3.4.2.1. Model diskontovanja dividende....................................... 32
3.4.2.2. Vrijednost običnih dionica sa nultom stopom
rasta dividendi.............................................................................. 35
3.4.2.3.Vrijednost običnih dionica sa konstantnom
(normalnom) stopom rasta dividendi........................................... 37
3.4.2.4.Vrijednost običnih dionica sa varijabilnom stopom
rasta dividendi................................................................................ 41
3.4.3. Model izračunavanja vrijednosti dionica na osnovu racija tržišne
cijene po dionici i neto dobitka po dionici................................................................44
3.4.4. Procjena vrijednosti preduzeća diskontovanjem gotovinskih tokova .............49
3.4.4.1.Ravnoteža na tržištu.......................................................... 50
3.4.4.2.Teorija efikasnosti finansijskog tržišta............................. 53
3.5. STVARNE TRŽIŠNE CIJENE AKCIJA I FAKTORI
KOJI NA NJIH UTIČU..................................................................................... 56
4. DIONICE NA FINANSIJSKOM TRŽIŠTU BOSNE I HERCEGOVINE................ 58
4.1. DIONIČKI INDEKSI NA BANJALUČKOJ BERZI....................................... 58
4.1.1. ERS 10 Indeks preduzeća elektroprivrde......................................... 59
4.1.2. FIRS Indeks investicionih fondova................................................... 60
4.1.3. BIRS – Berzanski indeks Republike Srpske................................... 62
4.2. BERZANSKI INDEKSI SARAJEVSKE BERZE.......................................... 63
4.2.1. BIFX - Bosnian Investment Fund Index ......................................... 63
4.2.2. Sarajevo Stock EXchange Index 10 – SASX-10 ............................. 64
2
1.2. CILJ ISTRAŽIVANJA
Primaran cilj ovog istraživanja jeste da se sagledaju i shvate značajnosti dionica kao
dužničkih hartija od vrijednosti. Pored toga, sistem određenja cijena i trgovanja ovim
instrumentima posebno je važno. Konkretno, ciljevi rada se mogu sistematizovati kako
slijedi:
-
Shvatiti pojam, značaj i potrebu za postojanjem dionica kao hartija od vrijednosti,
odnosno finansisjkih instrumenata
-
Razumjeti sisteme i načine formiranja cijena dionica i koristi koje iz toga proizilaze
-
Sagledati realno stanje trgovanja dionicama na domaćem tržištu uz osvrt na
berzanske indekse i njihove kretnje.
1.3. HIPOTEZA I POMOĆNE HIPOTEZE
Glavna hipoteza od koje polazimo ovom prilikom glasi:
-
«Putem dionica, kao finansijskih instrumenata, njihove zastupljenosti na nekom
tržištu, obimu trgovanja, najbolje se sagledava realno stanje finansijskog tržišta
zemlje, njegova efikasnost ali i stanje preduzeća, emitenata dionica».
Pomoćne hipoteze koje proizilaze iz glavne hipoteze jesu:
-
H1
: Najkopleksniji sistem prilikom analize dionica jeste sistem vrijednosti dionica,
odnosno cijena dionica te im se mora posvetiti posebna pažnja;
-
H2
: Na određenje vrijednosti cijena dionica utiče veliki broj faktora koji se često ne
mogu predvidjeti, te se moraju stalno analizirati i istraživati.
4
1.4. ZNANSTVENE METODE
Bilo koji istražvački rad mora obuhvatiti određene metode kojima se obuhvata
metodološka struktura i dolazi do naučnih zaključaka u skladu sa izabranom temom
istraživanja. Za izradu ovog rada korištene su sljedeće naučne metode:
-
Dijalektička metoda – metoda koja se najčešće koristi u istraživačkim radovima.
Predstavlja najstariju metodu koja podrazumjeva definisanje tezu istraživanjja,
potom razrađuje istu kroz analizu, te sintezom i razlaganjem dobijenih rezultata,
pomaže da se donesi konačni zaključci u ovom smilsu;
-
Analiza sadržaja – ova metoda je usko povezana sa prethodnom i zajedničkim
dijelovanjem, odnosno zajedničkim korištenjem obje metode, dolazi do
kvalitetnih zaključaka. Analiza sadržaja se razvila kao način sređivanja
kvantitativnih podataka po najrazličitijim vrstama društvenog opštenja koje u
nauci obično zovemo društvenom komunikacijom. Tu se javljaju kvalitetne
analize pismenih i usmenih komunikacija;
-
Deduktivna metoda je takođe korištena u ovom istraživanju. Ona se koristila u
momentima kada je bilo potrebno cjelinu raščlaniti na više dijelova, čime se
dolazi do kvalitetnih podataka neophodnih za ocjenu postavljenih hipoteza i
ciljeva ovog rada.
1.5. STRUKTURA RADA
Sa ciljem jasnog približavanja navedene teme i opravdanosti postavljene glavne i
pomoćnih hipoteza, ovaj rad je sačinujen iz per dijelova.
Prvi dio rada, Uvod, ukazuje na osnovne pojmove koji će biti u radu razrađeni. Posebno
se definišu predmet i ciljevi rada, hipoteze, znanstvene metode koje će biti primjenjene
ovom prilikom.
5
2. OSNOVNE KARAKTERISTIKE DUŽNIČKIH HARTIJA OD VRIJEDNOSTI
2.1. POJAM HARTIJA OD VRIJEDNOSTI
Najjednosravnije poimanje hartije od vrijednosti jeste da je to pismena isprava kojom se
njen izdavalac obavezuje da ispuni određenu obavezu koja proizilazi iz posmatrane
hartije. U hartiju o vrijednosti mora biti inkorporirano neko pravo na bazi dužničko-
povjerilačkog odnosa koje se ne može korostiti bez posjedovanja posmatrane hartije od
vrijednosti. Hartija od vrijednosti, da bi se smatra takvom, mora ispunjavati sljedeće
uslove
1
:
-
da je hartija od vrijednosti uvijek i samo «pismena isprava»,
-
da hartija od vrijednosti sadrži «pismenu obavezu izdavaoca», kao i
-
da se pismena obaveza, koja je unijeta u hartiju od vrijednosti «mora po zakonu
ispuniti», zakonitom imaocu navedene hartije.
Pored ovih zakonskih odredbi o hartijama od vrijednosti, one se odlikuju jos nekim
svojstvima
2
:
-
načelo inkorporacije, koje se ogleda, u tome, da se pravo, koje je pismeno
konstatovano na hartiji, ne može ostvariti na drugi način, već samo upotrebom
hartije od vrijednosti,
-
načelo koje se odnosi na visok stepen formalne strogosti hartije od vrijednosti,
sto praktično znaci, da hartija od vrijednosti, koja ne posjeduje sve bitne
elemente, ne postoji, jer su hartije od vrijednosti strogo formalne isprave.
Ukoliko se hartija od vrijednosti izgubi ili uništi tada dolazi i do gubitka prava koje iz
ovog odnosa proizilaze. Samim tim, gube se i svojstva povjerioca koja su konstatovana
na posmatranoj hartiji od vrijednosti.
1
Đurić,Z., « Berze i berzansko poslovanje », Panevropski univerzitt Apeiron Banja Luka, 2007. godine,str.
79.
2
Đurović,S.,Đurović,M.,“Sve o berzanskom poslovanju i hartijama od vriejdnsoti“, Beograd, 2007.
godine,str. 221.
7
