Vidosav Loli
ć
Milan
Neši
ć
OSNEVE
MENADŽMENTA
U
SPORTU
Banja
Luka,
2008.
OSNOVE MENADŽMENTA U SPORTU
Autor:
Dr Vidosav Loli
ć
,
Dr Milan Neši
ć
Recenzenti
:
prof. dr sc. med. Dragan Danelišen
Prof. dr Jovo Radoš
Izdava
č
:
Panevropski univerzitet "APEIRON"
Banja Luka
1. izdanje, godina 2008.
Odgovorno lice izdava
č
a,
DARKO Uremovi
ć
Urednik:
JOVO Vojnovi
ć
, prof.
Lektor:
Slavica Luki
ć
, prof
Prelom:
Sanja Šaula
Štampa:
"ART-PRINT"
, Banja Luka,
p.o., grafika - dizajn - marketing
Banja Luka
Odgovorno lice štamparije:
VLADIMIRA Stijak- Ilisi
ć
Tiraž 500 primjeraka
EDICIJA:
Biblioteka sportskih nauka
-
Sport's Library
Knj. 1
ISBN 978-99938-29-82-9
12
U zna
č
enju bliskom današnjem sport se javio po
č
etkom
XIX
veka u Engleskoj. Dotadašnje zna
č
enje koje se ogledalo u razonodi
kojom su plemi
ć
i i imu
ć
niji gra
đ
ani ispunjavali svoje slobodno vreme,
postepeno se zamenjuje sveobuhvatnijim pojmom za mnogobrojne
fizi
č
ke vežbe, a pojedine igre se po
č
inju tretirati kao sport (sa
utvr
đ
enim pravilima i propozicijama). Na taj na
č
in engleska
aristokratija, putem sporta, po
č
ela je da uti
č
e na ja
č
anje zdravstvenog
stanja i razvijanje odgovaraju
ć
ih sposobnosti svoje klase, što je bilo i u
funkciji širenja sopstvenog ekonomskog i politi
č
kog uticaja.
Savremena jezi
č
ka konotacija termin ``sport`` posmatra u
mnogo širem zna
č
enju. U pojedinim zemljama ovim terminom se
ozna
č
ava celokupna aktivnost u fizi
č
koj kulturi. Naj
č
eš
ć
e, sport se
vezuje za takmi
č
enje, nadmetanje, borbu u
č
ijoj osnovi se nalazi
potreba
č
oveka da pre
đ
e granice ve
ć
postignutog, odnosno, kako isti
č
e
Božovi
ć
(
1982
) ``da dodirne, nadsko
č
i ili ospori granice ljudskih
mogu
ć
nosti``. Brojne su definicije sporta koje pokušavaju, svaka na
svoj na
č
in, da bliže odrede suštinu ovog pojma. Razli
č
iti pristupi i
gledišta koja obuhvataju ovaj problem dovode i do ve
ć
ih ili manjih
razlika u njihovom odre
đ
enju, ali se kao zajedni
č
ka karakteristika, ipak,
provla
č
i shvatanje da je sport jedan vid šire društvene delatnosti
(fizi
č
ke kulture),
č
ija je osnovna karakteristika borba, pra
ć
ena
konstatnom težnjom za višim dostignu
ć
ima. Neke od brojnih definicija
pojma ``sport`` o njemu govore na slede
ć
e na
č
ine:
``Sport je u širem smislu dobrovoljna psihofizi
č
ka aktivnost
č
oveka za vreme slobodnog vremena, kome se posve
ć
uje iz zabave i
radi telesno-obrazovnih koristi. U užem smislu sport je u
č
eš
ć
e na
takmi
č
enjima`` (
D. Ulaga
).
``Sport je dobrovoljni i uobi
č
ajeni kult intenzivnog miši
ć
nog
vežbanja zasnovan na želji za napretkom, a koji može da ide do rizika``
(
P.Kuberten
)
``Sport je svaka vrsta telesnog vežbanja ili delatnosti koja ima
za cilj radnju
č
ije izvo
đ
enje po
č
iva u suštini na zamisli i borbi protiv
nekog odre
đ
enog elementa: daljine, vremena, prepreke, materijalne
teško
ć
e, opasnosti, životinje, protivnika i, pored toga, samog sebe`` (
G.
Hebert
).
``Sport je svaki telesni napor, individualan ili kolektivan, vršen
u cilju pobedni
č
kog afirmisanja superiornosti pojedinaca ili ekipe nad
samim sobom ili nad nekim nepokretnim protivnikom (vreme, prostor,
bilo kakav otpor) ili živim protivnikom (
č
ovek ili životinja)`` (
H. van
Blijenburg
).
13
``Sportom se naziva, prvo, odre
đ
enje vidova fizi
č
kog vežbanja
kao predmeta upore
đ
enja majstorstva, snage, sposobnosti
č
oveka i
obuhvataju
ć
i element takmi
č
enja, borbe za prvenstvo, rekord ili
maksimalno dostupni rezultat i drugo, kao specifi
č
na forma priprema
za takmi
č
enje`` (
A.D. Novikov i L.P. Matveev
).
Iz navedenih definicija uo
č
ljivo je da se sport prvenstveno
smatra igrom, zabavom, razonodom, ali i kao vrstom fizi
č
kog vežbanja,
odnosno psihofizi
č
kom aktivnoš
ć
u. Sve to je, naravno, povezano sa
takmi
č
enjem (borbom) kojim se teži posti
ć
i odre
đ
eni merljiv rezultat
(optimalan u
č
inak, pobeda nad protivnikom, rekord...).
Me
đ
utim, u pogledu odre
đ
ivanja socijalne uloge sporta
ispoljavaju se znatnije razlike. Tako se sportu, naj
č
eš
ć
e, pripisuje ona
uloga koja u najve
ć
oj meri odgovara interesima odre
đ
enog društva,
vode
ć
oj društvenoj ideologiji ili politi
č
kim ciljevima. Tako, na primer,
zastupnici egzistencijalizma sport predstavljaju kao na
č
in
``samopotvr
đ
ivanja ljudske li
č
nosti`` koji u univerzalnom
industrijskom društvu (gde se uglavnom manipuliše ljudima) postaje
jedno do osnovnih sredstava samorealizacije
č
oveka. Drugi pravac,
č
ija
je osnova ``teorija konpenzacije`` polazi od poistove
ć
ivanja društvenog
razvoja sa tehni
č
kim progresom. Tuma
č
enje
č
oveka i njegovog razvoja
sagledavaju kroz apsolutizovanje njegove prirodne uslovljenosti
(`prirodne suštine`), dok se društvene promene predstavljaju isklju
č
ivo
kao rezultat razvoja prirodnih determinanti. Poznati predstavnik ovog
pravca L. Sjuen tvrdi ``da je sport svojevrsna protivteža našoj previše
intelektualizovanoj civilizaciji``(
4
). On, tako
đ
e, objašnjava i uzroke
pove
ć
anja zna
č
aja sporta u me
đ
unarodnim odnosima,
č
iju suštinu vidi
u tome da se upražnjavanjem me
đ
unarodnih sportskih takmi
č
enja
``prigušuje životinjski instinkt agresivnosti i omogu
ć
uje ljudima da
spoznaju
č
injenicu da su svi oni me
đ
usobno bra
ć
a``. Ovakva stanovišta
bazirana su, najve
ć
im delom, na tendencijama zapadne sociologije
sporta koja sport predstavlja kao nešto iznad sfere klasnih i politi
č
kih
odnosa. Pošto im on, navodno, nije pot
č
injen, sposoban je da služi kao
faktor upravljanja osnovnim socijalnim procesima i kao regulator
socijalnih konflikata (
4
).
Iz navedenih definicija, ma kako bile me
đ
usobno razli
č
ite u
ve
ć
oj ili manjoj meri, može se uo
č
iti da sport, u suštini karakterišu tri
elementa:
takmi
č
enje
,
postizanje maksimalnog (sportskog) rezultata
i
intenzivno psihofizi
č
ko optere
ć
enje.
Suštinu takmi
č
enja odslikava
nastojanje pojedinca ili grupe ljudi (timova, ekipa) da bolje ili brže
postignu isti cilj kome teže i drugi. Takmi
č
enje u sebi sadrži i
specifi
č
ne vaspitne vrednosti koje se ogledaju u tome da
č
ovek
15
ekstremnog zahteva, gde se traži izlaganje naporima do krajnjih
granica mogu
ć
nosti pojedinca.
3-
Specijalizacija
- orijentacija ka postizanju što ve
ć
ih
(maksimalnih) rezultata zahteva specifi
č
nu pripremu na osnovu koje
se direktno i obezbe
đ
uju osnovne pretpostavke za postizanje
rezultata. Ovo naglašava karakteristiku uže usmerenosti na jednu
sportsku granu ili disciplinu, koja, nadalje, pretpostavlja primenu
specifi
č
nih metoda i pristupa, poseban režim života i druge uslove
(najve
ć
im delom su sadržani u zakonitostima sportskog treninga, ali i
pravilima sportske grane).
4-
Utilitarnost
- sport je kroz
č
itav svoj istorijski razvoj nosio i
odre
đ
ene (u ve
ć
oj ili manjoj meri) utilitarne vrednosti, što i danas
treba da ima, posebno u vaspitnom, zdravstvenom i rekreativnom
pogledu.
5-
Društveni karakter
- sport se može i treba razmatrati kao
složena socijalna pojava, odnosno socijalni fenomen. Sport danas
zauzima vrlo zna
č
ajno mesto ne samo u fizi
č
koj kulturi, ve
ć
i u
kulturi uopšte, sa sve ve
ć
im socijalnim zna
č
enjem. Kao delatnost
koja je usmerena na samog
č
oveka, ali i kao sfera svojevrsnih
me
đ
uljudskih odnosa, on ima daleko dublji smisao, nego što je samo
postizanje sportskih rezultata.
Imaju
ć
i u vidu društveni karakter sporta, u sociološkom pogledu
on se mora posmatrati i kao deo društvene delatnosti. To zna
č
i da je i
sportska delatnost
organizovana aktivnost ve
ć
eg broja ljudi, nastala
u društvenoj podeli rada i sa osnovnom funkcijom - stvaranje uslova za
zadovoljenje odre
đ
enih vrsta potreba ve
ć
eg broja ljudi (ne retko i
č
itave
zajednice). Ovako organizovana aktivnost ima i svoje pojedina
č
ne
nosioce (pojedince ili manje grupe ljudi) što je uslovljeno nastankom
pojedina
č
ne podele rada. Posebno ponašanje tih pojedinaca i njihove
neposredne akcije u oblasti sporta, predstavljaju
sportsku aktivnost
č
ija je funkcija da zadovolji potrebe odre
đ
enih subjekata. Drugim
re
č
ima, sportska aktivnost (kao uži pojam) je osnovni akcioni element u
strukturi sportske delatnosti. Pojedini sociolozi pojam sporta
diferenciraju od opšteg pojma sportske delatnosti i sportske aktivnosti.
Njihovo stanovište sociološke analize sporta definiše (
5
):
-
s p o r t s k u a k t i v n o s t, kao svojevrsno ponašanje
pojedinaca (akcioni element);
-
s p o r t s k u d e l a t n o s t, kao posebnu i zna
č
ajnu
kategoriju osnovnih delatnosti društva;
