K . G . J U N G
PSIHOLOŠKI TIPOVI
S n e m a č k o g p r e v e o
M I L O Š N . Đ U R I C
M A T I C A S R P S K A
U V O D
P l a t o n i A r i s t o t e l ! T o s u n e s a m o d v a s i
s t e m a n e g o i t i p o v i d v e j u r a z l i č i t i h l j u d s k i h
p r i r o d a , k o j e s e o d p a m t i v e k a , p o d s v i m a k o s t i
m i m a , v i S e ili m a n j e n e p r i j a t e l j s k i o d n o s e j e d n a
p r e m a d r u g o j . N a r o č i t o k r o z c e o s r e d n j i v e k , s v e
d o d a n a š n j e g d a n a , t a k o s e b o r i l o , i t a b o r b a j e
n a j h i t n i j i s a d r ž a j i s t o r i j e h r i š ć a n s k e c r k v e . U v e k
j e r e č o P l a t o n u i A r i s t o t e l u , i a k o p o d d r u g i m
i m e n o m . S a n j a r s k e , m i s t i č n e , p l a t o n s k e p r i r o d e
o t k r i v a j u i z p o n o r a s v o j e d u š e h r i š ć a n s k e i d e j e
i s i m b o l e k o j i i m o d g o v a r a j u . P r a k t i č n e , s r e đ i -
v a č k e , a r i s t o t e l s k e p r i r o d e g r a d e o d t i h i d e j a
č v r s t s i s t e m , d o g m a t i k u i k u l t . C r k v a o b u h v a t a
n a j z a d i j e d n u i d r u g u p r i r o d u ; j e d n i s e u š a n č a -
v a j u v e ć i n o m u k l e r u a d r u g i u m o n a š t v u , a l i
n e p r e s t a n o r a t u j u j e d n i s a d r u g i m a .
( H . H a j n e ,
Nemačka, 1)
P r i l i k o m s v o g p r a k t i č k o g l e k a r s k o g rada s n e r v o
z n i m p a c i j e n t i m a v e ć s a m o d a v n o p r i m e t i o d a p o r e d
m n o g i h i n d i v i d u a l n i h različnosti l j u d s k e p s i h o l o g i j e
i m a i
tipskih razlika,
i to s a m n a r o č i t o p r i m e t i o n a j -
p r e
dva tipa,
k o j a s a m o z n a č i o k a o
introvertni
i
eks-
travertni
tip.
K a d p o s m a t r a m o t o k l j u d s k o g života, v i d i m o
k a k o j e s u d b i n a j e d n o g a č o v e k a v i š e u s l o v l j e n a o b
j e k t i m a n j e g o v i h interesa, d o k j e s u d b i n a d r u g o g a
v i š e u s l o v l j e n a n j e g o v o m v l a s t i t o m u n u t r a š n j o š ć u ,
n j e g o v i m s u b j e k t o m . K a k o svi m i o d s t u p a m o m a l o
v i š e p r e m a o v o j ili o n o j strani, s a s v i m j e p r i r o d n o što
s m o s k l o n i da s v e s v a k i p u t r a z u m e v a m o u smislu
s v o g v l a s t i t o g tipa.
7
T u o k o l n o s t s p o m i n j e m v e ć o v d e d a bih, k o l i k o
g o d m o g u , u k l o n i o e v e n t u a l n e n e s p o r a z u m e . R a z u m e
se, ta o k o l n o s t z n a t n o o t e ž a v a p o k u š a j o p š t e g o p i s i
v a n j a t i p o v a . M o r a m u čitaoca p r e t p o s t a v l j a t i v e l i k u
d o b r o n a m e r n o s t a k o ž e l i m d a m e p r a v i l n o r a z u m e .
B i l o bi r e l a t i v n o p r o s t o k a d bi svaki čitalac z n a o u
k o j u k a t e g o r i j u s a m s e b e u b r a j a . A l i j e v e o m a često
t e š k o p r o n a ć i d a l i n e k o p r i p a d a o v o m ili o n o m t i p u ;
n a r o č i t o o n d a k a d je č o v e k s a m u p i t a n j u . Staviše,
k a d je vlastita ličnost u p i t a n j u , sud je i z v a n r e d n o
z a m u ć e n . T e s u b j e k t i v n e z a m u ć e n o s t i s u d a n a r o č i t o
s u česte zato što j e s v a k o m i z r a z i t o m t i p u i m a n e n t n a
n a r o č i t a t e n d e n c i j a ka
kompenzaciji jednostranosti
svoga tipa,
t e n d e n c i j a k o j a je b i o l o š k i c e l i s h o d n a , j e r
teži d a o d r ž i d u š e v n u r a v n o t e ž u . K o m p e n z a c i j o m n a
staju s e k u n d a r n i karakteri ili t i p o v i , k o j i d a j u v e o m a
tešku sliku z a o d g o n e t a n j e , t a k o t e š k u d a j e č o v e k
s a m s k l o n da e g z i s t e n c i j u t i p o v a u o p š t e p o r e k n e i da
v e r u j e s a m o j o š u i n d i v i d u a l n e različitosti.
T e t e š k o ć e m o r a m istaći d a o p r a v d a m i z v e s n u
o s o b e n o s t s v o g d o c n i j e g p r i k a z i v a n j a : m o g l o b i se,
n a i m e , činiti k a o d a b i n a j p r o s t i j i p u t b i o taj d a o p i -
š e m d v a k o n k r e t n a slučaja i da ih r a š č l a n j e n e s t a v i m
j e d a n p o r e d d r u g o g a . A l i svaki č o v e k i m a o b a m e h a
n i z m a , k a k o e k s t r a v e r s i j e t a k o i i n t r o v e r s i j e , i s a m o
r e l a t i v n o p r e t e z a n j e j e d n o g ili d r u g o g čini tip. O t u d a
bi č o v e k v e ć u j a k o j m e r i m o r a o retušovati da u
sliku u n e s e p o t r e b a n reljef, što b i p r e d s t a v l j a l o v i š e
ili m a n j e d o b r o n a m e r n u p r e v a r u . O s i m toga, p s i h o
loška r e a k c i j a j e d n o g č o v e k a j e s t e u t o l i k o j m e r i s l o
žena stvar d a b i m o j a s p o s o b n o s t p r i k a z i v a n j a j e d v a
bila d o v o l j n a d a o t o m e d a m a p s o l u t n o p r a v i l n u s l i
k u . Z a t o s e m o r a m n u ž n o ograničiti n a t o d a i z n e s e m
p r i n c i p e k o j e s a m i z d v o j i o i z o b i l j a p o s m a t r a n i h p o
j e d i n a č n i h č i n j e n i c a . P r i t o m n i j e r e č n i o k a k v o j d e -
d u c t i o a priori, k a o što bi se m o g l o p r i č i n j a v a t i , n e g o
o d e d u k t i v n o m
prikazivanju
e m p i r i j s k i d o b i v e n i h
u v i đ a j a . T i u v i đ a j i , k a o što s e n a d a m , d o p r i n o s e r a z -
b i s t r a v a n j u d i l e m e , k o j a j e d o v e l a i j o š u v e k v o d i ,
ne s a m o u a n a l i t i č k o j p s i h o l o g i j i n e g o i u d r u g i m o b
lastima n a u k e , a n a r o č i t o u l i č n i m u z a j a m n i m v e z a -
8
štaviše, o n , k a d s e p r u ž i prilika, stoji s a m o k a o o v a -
p l o ć e n j e j e d n e i d e j e , ali j e p r i t o m e i d e j a b i t n a stvar;
ili j e o n p r e d m e t j e d n o g o s e ć a n j a , ali j e p r i t o m e o s e -
ćajmi d o ž i v l j a j g l a v n a stvar, a ne o b j e k a t u s v o j o j
r e a l n o j i n d i v i d u a l n o s t i . E k s t r a v e r t n o stanovište, n a
p r o t i v , p o d v r g a v a s u b j e k a t o b j e k t u , p r i č e m u v i š a
v r e d n o s t p r i p a d a o b j e k t u . S u b j e k a t i m a s v a g d a s e
k u n d a r a n z n a č a j ; s u b j e k t i v n o d o ž i v l j a v a n j e p o j a v l j u
j e s e p o n e k a d s a m o k a o s m e t n j a ili izlišan p r i v e s a k
o b j e k t i v n i h d o g a đ a j a . J a s n o j e d a s e p s i h o l o g i j a k o j a
proizlazi i z t a d v a o p r e č n a stanovišta m o r a raspasti
u d v a t o t a l n o r a z l i č n a o r i j e n t i s a n j a . J e d n o stanovište
s v e p o s m a t r a p o d u g l o m s v o g a s h v a t a n j a , a d r u g o
p o d u g l o m o b j e k t i v n o g d e š a v a n j a .
T i o p r e č n i s t a v o v i nisu, p r e s v e g a , ništa d r u g o
n e g o o p r e č n i m e h a n i z m i : d i j a s t o l s k o i z l a ž e n j e i z a -
h v a t a n j e o b j e k t a i sistolsko k o n c e n t r i s a n j e i o t k i d a
n j e e n e r g i j e o d z a h v a ć e n i h o b j e k a t a . S v a k i č o v e k i m a
d v a m e h a n i z m a k a o izraz s v o g p r i r o d n o g ž i v o t n o g
r i t m a , k o j i
Gete
odista n i j e s l u č a j n o o z n a č i o f i z i o l o
š k i m p o j m o v i m a s r č a n e delatnosti. R i t m i č n a i z m e n a
o b a t a o b l i k a p s i h i č k e delatnosti o d g o v a r a l a b i n o r
m a l n o m t o k u ž i v o t a . A l i n e s a m o k o m p l i k o v a n i s p o -
l j a š n j i u s l o v i p o d k o j i m a ž i v i m o n e g o i m o ž d a j o š
k o m p l i k o v a n i j i u s l o v i naše i n d i v i d u a l n e p s i h i č k e d i s
p o z i c i j e r e t k o d o p u š t a j u n i m a l o n e o m e t a n t o k p s i
h i č k e ž i v o t n e delatnosti. S p o l j a š n j e o k o l n o s t i i u n u
t r a š n j a d i s p o z i c i j a i d u v e o m a često n a r u k u j e d n o m
m e h a n i z m u , a o g r a n i č a v a j u ili o m e t a j u d r u g i m e h a
n i z a m . O t u d a , p r i r o d n o , n a s t a j e p r e t e z a n j e j e d n o g
m e h a n i z m a . A k o t o stanje m a n a k o j i n a č i n p o s t a n e
h r o n i č n o , o n d a o t u d a n a s t a j e
tip,
n a i m e habitualan
stav u k o m e t r a j n o p r e v l a đ u j e j e d a n m e h a n i z a m , a
da, r a z u m e se, n i k a d n e m o ž e p o t p u n o ugušiti d r u g i ,
j e r o n n e u s l o v l j e n o p r i p a d a p s i h i č k o j ž i v o t n o j d e l a t
nosti. Z a t o n i k a d n e m o ž e nastati čist tip u t o m s m i
slu d a o n i m a s a m o j e d a n m e h a n i z a m p r i p o t p u n o j
atrofiji d r u g o g a . Tipski stav z n a č i u v e k s a m o r e l a
t i v n o p r e t e z a n j e j e d n o g m e h a n i z m a .
K o n s t a t o v a n j e i n t r o v e r s i j e i e k s t r a v e r s i j e d a l o
j e u p r v o m r e d u m o g u ć n o s t i d a r a z l i k u j e m o d v e
10
